08.09.2012 / 13:01

Мова як прынцып: у сям’і, на вуліцы, у зоне 36

Упершыню мне стала сорамна за няведанне мовы ў 12 гадоў. Піша Алесь Кіркевіч.

У 2001-м, падчас акцыі са знічкамі на Савецкай вуліцы ў Гродне, на «Дзяды». Тады я прыйшоў з маці, трымаючы ў руках паўлітровы слоік з агеньчыкам унутры. Нейкі студэнт побач не быў такім абачлівым і ягоная свечка на вятрыску ўвесь час гасла. Кожнага разу ён прасіў запаліць яе ў мяне. Прасіў па-беларуску. Я гугніва спрабаваў яму нешта адказаць, але нічога не выходзіла. У школе ж нас вучылі арфаграфічным правілам, але не вучылі размаўляць па-беларуску.

У першым гродзенскім ліцэі ў 2005-м ад пачатку мы з парай хлопцаў нават дамаўляліся на перапынках размаўляць выключна па-беларуску.

Гэта быў больш пафасна-дэманстратыўны крок, як, напрыклад, стоячы з рукой на сэрцы, слухаць «Пагоню» Багдановіча на занятках беларускай літаратуры. Зразумела, надоўга нас не хапіла…

Першых прынцыпова-беларускамоўных аднагодкаў я пабачыў толькі на гродзенскім гістфаку.

Хлопец і дзяўчына, двое на ўвесь курс, якія стойка трымаліся сваёй пазіцыі. Тады яны мяне нават злавалі, як злавала «апазіцыя», Беларусь, беларусы наогул і я сам, што даволі заканамерна ў 18 год.
Толькі пасля прыйшло ўсведамленне, што іншай краіны не будзе, а з гэтай трэба нешта рабіць, калі ўжо давялося ў ёй нарадзіцца. Пачынаючы, вядома, з сябе.
Ланцужок насамрэч просты: спачатку ты чытаеш ці слухаеш па-беларуску, пасля спяваеш, час-почас пішаш (калі спатрэбіцца), адказваеш беларускамоўным знаёмым на іх мове… Калі такіх знаёмых шмат — ты ўжо вымушаны падзяліць сваю моўную прастору на дзве часткі.
Далей — самае цяжкае: пачаць размаўляць у хаце, з роднымі.

Калі цябе выгналі з універа і ты раздзяўбай без працы ды яшчэ з дзіркай на джынсах, ясная справа, беларуская мова, як і што-кольвек, зыходзячае з тваіх вуснаў, будзе ўспрымацца крытычна. Таму варта мець больш-менш «роўныя» адносіны з блізкімі, прынамсі плаціць за кватэру, калі хочаце без праблемаў размаўляць за сталом у сямейным коле.

Калі выпрабаванне сям’ёй пройдзенае рэшта ўжо будзе неістотнай: знаёмыя, мянты, мілыя цётухны на касах
з адвечнымі пытаннямі: «Что-что? А-а-а, сахар. Как интересно, по-беларуски разговариваете…» Гэта ўжо справа прынцыпу і звычкі.
Тое самае з беларускай мовай «у ложку». Варта толькі пачаць. Зрэшты, там гэта і не галоўнае…

Алесь Кіркевіч — намеснік старшыні «Маладога Фронту». Быў асуджаны па справе аб «масавых беспарадках», атрымаў чатыры гады турмы. Пазней быў памілаваны. Жыве ў Гродне.

Беларуская мова на зоне — з’ява рэдкая, таму яе трэба адстойваць.

З досведу скажу, што каўказцы ці сярэднеазіяты лепш ставіліся да нашай мовы, чым прадстаўнікі «трох братніх народаў».
Кінуць размаўляць, аднак, немагчыма: такая рэч была б успрынята як слабасць.
Часам мова — добрая нагода пасмяяцца ды падсадзіць адміністрацыю «на каня»: так у «амерыканцы» адзін прапар неяк выпаліў падчас праверкі: «Какой «шпацыр»?! Мы что по-польски с вами разговариваем?! Нет такого слова в словаре, я лично проверял! Давайте уважать родную белорусскую речь… «Шпацыр», б…ть!..« — апошнюю фразу кінуў, ужо схаваўшыся за дзвярыма.

Для мяне як верніка пэўны час стаяла пытанне мовы ў Бібліі, штодзённай малітве.

Ведаю, што некаторыя беларускамоўныя пратэстанты, напрыклад, маўчаць, калі царква спявае гімны па-расейску альбо індывідуальна дублююць тую ж песню па-беларуску, калі ёсць пераклад. Як уніяту мне прасцей: у грэка-каталіцкай царкве літургія, тэксты малітваў, духоўная літаратура — усё па-беларуску.

Па маім перакананні не варта накідвацца на знаёмых з пытаннем: «А чаму ты па-расейску размаўляеш?»

Большасць «фрыкаў», якія лезуць да вас з такімі папрокамі, маглі б атрымліваць штомесяц талоны на малако ад «камітэта» за дыскрэдытацыю беларускай мовы. Людзям патрэбен прыклад, а не папрокі.

На маю думку поўная беларусізацыя прыйдзе толькі зверху, і толькі пасля змены рэжыму. Пакуль жа мова прасоўваецца як сродак зносінаў андэграўнду, «нелегальнай» Беларусі.

Напрыклад, расейскамоўныя заўзятары, як «правыя», так і «левыя», зараз абклейваюць гарады беларускамоўнай агіткай сваіх клубаў.
Тое, на чым раней спецыялізаваўся Малады Фронт, зараз робяць яны — апаноўваюць беларускую вуліцу і робяць яе «беларускай».
Асабіста мне такія тэндэнцыі толькі дадаюць аптымізму.

Алесь Кіркевіч, Гродна

0
вось / Адказаць
08.09.2012 / 13:35
не варта накідвацца на знаёмых з пытаннем: «А чаму ты па-расейску размаўляеш?» Большасць «фрыкаў», якія лезуць да вас з такімі папрокамі, маглі б атрымліваць штомесяц талоны на малако ад «камітэта» за дыскрэдытацыю беларускай мовы. Людзям патрэбен прыклад, а не папрокі. ........................ Залатыя словы. Людзям патрэбен прыклад, а не зласлівае бла-бла
0
Вася / Адказаць
08.09.2012 / 13:37
«Какой «шпацыр»?! Мы что по-польски с вами разговариваем?! Нет такого слова в словаре, я лично проверял! Давайте уважать родную белорусскую речь… «Шпацыр», б…ть!..« — апошнюю фразу кінуў, ужо схаваўшыся за дзвярыма. --- Правільна сказаў прапар, а то цягунць абы-што ў мову, потым дзівяцца, чаго іх ніхто не разумее. Дык натуральна ніколі ніхто не зразумее, бо прасьцей трэба гаварыць, бліжэй да народа, а не ствараць змагарскі "птичий язык".
0
Міхал / Адказаць
08.09.2012 / 13:49
На першым пакуль сабраньні бацькоў лідскай гімназіі маць адной з выдатніцаў (прынамсі такой яна зараз лічыцца) паспрабавала закаціць гістэрыку - чаму гэта настаўніца гісторыі выкладае гісторыю на гэтай мове. Маўляў, што за цырк, дзеці не разумеюць, зкуль яна такая знайшлась. Атрымала заўвагу ад маей жонцы. Але калі сур'езна разгледзіць гэтую справу, то пасля падобных гістэрык, як кажуць, трэба напісаць вялізарнішнімі літарамі - БЕЗ КАМЕНТАРОЎ. Вось таму мы ілічымся быдлам ня толькі ў Эўропе, але і ва ўсім сьвеце. Людзі нас проста не разумеюць, што ж мы за стада такое.
Паказаць усе каментары/ 36 /
Каб пакінуць каментар, калі ласка, актывуйце JavaScript у наладах свайго браўзеру