Добрыя людзі і злыя людзі, добры народ і злы. І яшчэ гэтае незразумелае словаспалучэнне — «нармальны чалавек». Піша Ева Вежнавец.
Культура. РознаеСвятло і цені Зянона ПазнякаДобрыя людзі і злыя людзі, добры народ і злы. І яшчэ гэтае незразумелае словаспалучэнне — «нармальны чалавек». Піша Ева Вежнавец.
Беручы ў рукі гэтую кнігу, я мусіла прыдушыць скепсіс, каб зазірнуць усярэдзіну. Колер вокладкі дакладна такі, як на памятных беларускіх шыльдах у Вільні, фундаваных Міністэрствам культуры хіба ў 1980–1990 — шэры мікашэвіцкі граніт, на якім нічога немагчыма прачытаць. На шэрым тле вокладкі выдзяляюцца далёкія дрэвы, хаты і сілуэт касцёла. Дрэвы, хаты, храм і снег — пералік роднага. Адкрыю вам таямніцу: кнігу трэба раскласці так, каб бачыць абедзве старонкі вокладкі — першую і апошнюю. Адкрыецца пейзаж — зімовы вечар у мястэчку Суботнікі. Калі не разгорнеце — магія здымка і, адпаведна, вокладкі ад вас схаваецца. Праўда, гэтую магію і так псуе нецікавы шрыфт. Ды і сама назва ніяк не прамовіла да майго ўяўлення. Я і так ведаю, што такое добрая фатаграфія, я яе бачыла — конь, які ляціць над вуліцай, не кранаючы зямлі, і ластаўка, якая стралой пралятае паміж дарогай і капытом. Што ж Выявілася, можа. Некалі ў НН быў выдатны кніжны Альбом эсэ Пазняка пра добрую фатаграфію якраз і дае такі эфект страказінага вока. Карціна свету сабраная тут з позіркаў фотамастакоў розных краін і часоў. Сегменты, якія складваюцца ў адно і тут жа распадаюцца, стракацяць. Візуальнае свята, збольшага Кніга мае каля 240 старонак і складаецца з 56 эсэ, прысвечаных аднаму або некалькім здымкам. Два першыя эсэ — «Менск — сакавік 1918» і «Вільня Яна Булгака». На здымку з Deutsche Bundesarchiv мы бачым пляц Волі ў сакавіку 1918, выгляд з акна гатэля «Еўропа». Гэта хранатопас БНР, і таму здымак выклікае трымценне. Кафедральны касцёл, пастой конак, мокрыя вуліцы, выразныя сілуэты дрэваў у імжы. «Нямаш, браткі, як Менск наш бяленькі», — цытуе аўтар «Гэты Менск разбурылі рускія бальшавікі», — піша Пазняк. І згадвае эпапею абароны Верхняга горада ў 1960–1980. Тады група абаронцаў Верхняга горада спыніла бульдозер камунізму. Праўда, праз гады прыкаціў яшчэ больш брутальны бульдозер, і вы ўсе яго ведаеце. Ён папляжыў усё, што выбівалася з эстэтыкі казармы, турмы, шматпавярховіка, калгасу. Тым большы тэрапеўтычны эфект дае мройная, замглёная Вільня на здымках Яна Булгака — там застаўся кавалак нашай цывілізацыі, літоўцы яе прынамсі не разбураць. За невялікую капейку і пры наяўнасці візы кожны можа паехаць туды проста цяпер. Вільня ўстаяла, а вось фотаархівы Фабіяна Рушчыца і Яна Булгака знішчылі Першая і Другая сусветныя войны. «Загінулі каля 50 тыс. каталагізаваных негатываў», — піша Пазняк. Да тэмы знішчэння фотаархіву аўтар вяртаецца у Падчас ператрусаў і «гэбоўскага пагрому» ў ягонай мінскай кватэры дурныя боты знішчылі ўжо ягоныя, пазнякоўскія негатывы — таксама каля 50 тысяч. Сябры сабралі ацалелае і перадалі за мяжу. Трэцяе эсэ — «Лукашызм, або Цёмнае царства». Там змешчанае фота невядомага аўтара з сярэдзіны Лукашэнку гэта ўсё відавочна падабаецца. На заднім плане бруднаваты поп і нейкія неахайныя таварышы. Аўтар піша: «Па структуры, сюжэце і жанры фатаграфія выклікае чамусьці асацыяцыі з падыходам рускіх «перасоўнікаў» у жывапісе. І сапраўды, тут няма нічога беларускага. Нейкі чужы сярэднявечны абсурд у XXI стагоддзі. Гэтыя зарослыя неахайныя суб’екты з доўгімі тлустымі валасамі, у пакамечаных пінжаках, ад якіх, здаецца, патыхае потам і ладанам; гэты барадаты поп у цэнтры з яйкападобным тварам і гуллівай усмешкай садукея. І нарэшце, пярэдні план — сам «православный атеист». «Вось яно! Вось я! Тая школа, дзяцінства, выспяткі, здзекі — «прыдурак, «байструк»! — прамільгнула глыбока схаваная крыўда. «Цяпер вось яно! Я такі вялікі і такі просты…» І далей: «Гэта фатаграфія без станоўчых персанажаў. Хаця ў мяне шкадаванне і спагаду выклікае ўсё ж пажылая жанчына, што абедзвюма рукамі трымае палец вярхоўнага начальніка ўлады і цалуе яго ў пазногаць. Гэта даніна традыцыі, знак культуры, пакоры і павагі да начальства. У прынцыпе, нічога кепскага тут няма, калі б…» Тут я з аўтарам не пагаджуся ў двух пунктах. У канцы кнігі, у эсэ «Вялікдзень», аўтар змяшчае здымак Васіля Фядосенкі «Усяночная» — прасветленыя і задуменныя вернікі, што прынеслі ў храм свяціць кошыкі з ежаю. Стаяць і слухаюць казань, твары анёльскія. Здымак цёплы, мядовы і такі мілы, што вачэй не адвесці. Побач з ім другі — «Вялікдзень» — людзі стаяць велікодным днём пад брамаю турмы, з перадачкамі для палітвязняў, блізкіх і родных. Ля брамы плямістай спінай да сузіральніка стаіць мажны амапавец, дужа падобны да дыпладока. Бягуць гады.
І тыя, і другія — народ. Мала таго, дзеці тых, хто цалаваў ручку, магчыма, сядзяць у турме, як на здымку «Вялікдзень» — здымкі раздзяляе роўна 10 гадоў. Любіць беленькіх, але не любіць чорненькіх можна, толькі з такога падыходу толку — нуль. Здымкі з «цёмнага царства» лукашызму абраныя са снайперскай трапнасцю. Тут найлепшае ад Анатоля Клешчука, Васіля Фядосенкі, Андрэя Лянкевіча (дама з чырвоным сцягам у імгле), Віктара Драчова (вясковыя цётухны ў хаце, на покуці — вышэй за абразы — партрэт Лукашэнкі (пазней і мегаліслівец ад улады назаве яго «вышэйшым за Бога»), і цыкл Антона Матолькі «Дзікае паляванне» — Уражвае барвовы (адзін з нямногіх каляровых у кнізе) партрэт Рыгора Барадуліна аўтарства Сяргея Шапрана. Вось як піша пра партрэт Пазняк: «Высакародства і драматызм гучання яму надае вельмі адпаведны ў гэтай гаме глыбокі Партрэт сапраўды цудны: глыбакавокі Рыгор Барадулін у барвовай, як густая кроў, кашулі, сам на чорным тле. Сваю высакародную галаву Барадулін падтрымлівае рукою з масіўным срэбным пярсцёнкам на сардэчным пальцы. Такія пярсцёнкі Увогуле шакавальных, жорсткіх фота ў альбоме няшмат. Адна з іх — «Стрэл у патыліцу». Нямецкі афіцэр страляе ў патыліцу жанчыне, якая, уся сцяўшыся, трымае на руках дзіця, адвярнуўшыся ад ката. Абыду гэтае фота маўчаннем. Яно запісваецца спадыспаду павек, як здымкі Роберта Капы. І ніколі не сціраецца. Асаблівыя пачуцці выклікаюць эсэ, прысвечаныя заходняму фота, як старасвецкаму, так і новаму. Зянон Пазняк з любасцю піша пра партрэты юнай каралевы Элізабэт ІІ і Одры Хэпберн (абодва аўтарства Юсуфа Карша), пра «сацыяльныя» фота рыбакоў, рабочых, страйкоўцаў, бедакоў часоў Вялікай дэпрэсіі. І нібыта супрацьпастаўляе ім пошлы свет Галівуда і распуснага Парыжа. У эсэ «Начны Манмартр», прысвечаным фотамастаку Брасаі, Пазняк піша: «Брасаі быў чалавекам таленавітым, але заганнага жыцця. Будучы сваім сярод багемы і начных жыхароў, ён выкарыстоўваў сваю прысутнасць у гэтым асяроддзі для фотатворчасці і выдаў альбом пра начны Парыж, дзе паказаў прастытутак, сутэнёраў, наведнікаў дамоў цярпімасці, хуліганаў, п’яніц, распуснікаў, бедных акцёраў, танцорак, усялякую разнашэрсную публіку з начных кавярняў, танцпляцовак і бардэляў, якую нармальныя людзі звычайна не бачаць». Зноў антаганізм — добрыя людзі і злыя людзі, добры народ і злы. І яшчэ гэтае незразумелае словаспалучэнне — «нармальны чалавек». Жанчын Зянон Пазняк таксама апісвае на кантрасце добрага і дрэннага, да прыкладу, старая прастытутка з Манмартру на фота Брасаі — і светлая каралева Элізабэт з партрэта Карша. Эсэ «Фотакабіна, або Чалавек прыгожы» складаецца са здымкаў пар, якія яны самі сабе зрабілі ў фотакабінах, без удзелу фатографа. Пары 1930, 1940, Мінаюць дні. Лепей пра гэты здымак ня скажаш. Самі паглядзіце. У многіх эсэ аўтар звяртаецца да светлага вобразу жанчыны, піша пра яе схільнасць да самаахвярнай любові, згадвае «песню Сольвейг», што вядзе праз жыццё слабых і знявераных, пра тое, што здольнасць да міласэрнасці, любові і ахвяры робіць жанчыну боствам. І здымкі светлых жанчын пранізваюць альбом — ад партрэта вясковай дамы «спадарыні Сафеі» Міхася Раманюка праз ужо згаданае фота Одры Хэпберн, і заканчваецца гэтая галерэя вобразаў партрэтам бабулі аўтара. Бабуля пайшла назаўсёды, Чытаю: «Той Галівуд, у якім тварыла Одры Хэпберн, даўно не існуе, і такіх, як яна, там няма. Прымітывізм, пошласць, вычварнае грубае збачэнства, тупасць і садомская распуста Галівуда не тое што ўражваюць — адштурхоўваюць як нечыстоты»; «паўголая, неахайная, Для недаверка людзі не дзеляцца на мадоннаў і блудніц, анёлаў і чарцяк, добрага народа і дрэннага насельніцтва. Вось, да прыкладу, я такі недаверак са збітым прыцэлам. Заміж чарнаты і белі бачу сто адценняў шэрага. Выключэнняў — чатыры: белыя — Бог і Беларусь, чорныя — д’ябал і той, пра каго вы падумалі. Тым цікавей было паглядзець на свет вачыма чалавека, які ведае, што ён любіць, а што ненавідзіць як бубонную чуму. Такі чалавек не прызнае эрзацаў і кампрамісаў. Чорнае ў яго чорнае, а белае — белае. У гэтым сэнсе тым, чыя натура — кампраміс, хто любіць дзівацтвы, нізавую культуру і не разумее панятку «нармальны чалавек», альбом будзе асабліва цікавы. Прынамсі, я пра патрачаныя 30 залатовак не шкадую. У гэтай кароткай рэцэнзіі я пакінула Пакідаю без увагі і мастацтвазнаўчыя развагі Пазняка, якіх у тэксце якраз у меру. Яны падаліся мне цікавымі, але ацаніць іх належным чынам я не магу. Як не ацэньваю і выбарку здымкаў — наколькі яны знакавыя для гісторыі фатаграфіі, для мастацтва. Зрэшты, кніга суб’ектыўная, як ёй, на маю думку, і належыць. Гэта збор эсэ чалавека вялікага. Я смела даю эпітэт «вялікі», бо Пазняку разам з выбітнымі папярэднікамі і паплечнікамі ўдаліся такія праекты, як Верхні горад, Курапаты, Фронт, Незалежнасць Беларусі. Ён дагэтуль займае месца ў грамадскай свядомасці, нягледзячы на доўгую эміграцыю. Дарэчы, кніга мае шматвымерныя вартасці. Яна ў вас у руках не рассыплецца — дыхтоўная. Прыемная на дотык — крэйдаваная папера, белая, як тварык Рэбэкі, дачкі Ісаака з Ёрка. Тоўстая ледэрынавая вокладка. Ад кнігі ідзе салодкі таямнічы пах вечнасці, прысутнай і адсутнай адначасна. Я, напрыклад, гэтую кнігу адразу ж пазначыла экслібрысам, каб не было спакусы камусьці падарыць. Такая патрэбная самой. * * * Зянон Пазняк. Добрая фатаграфія. Фатаграфічныя эсэ пра фатаграфіі з краінаў Еўропы і Амерыкі ад сярэдзіны XIX стагоддзя і да нашых дзён. Варшава —
падпіска на каментары
каментары праз RSS
97
каментароў
паказаць менш каментароў »
каментаваць
bhajravi напiсаў(ла) 13 верасня 2012 у 11:27
фотограф напiсаў(ла) 13 верасня 2012 у 11:35
вось напiсаў(ла) 13 верасня 2012 у 11:40
Дзве высновы напiсаў(ла) 13 верасня 2012 у 12:04
Димыч напiсаў(ла) 13 верасня 2012 у 12:08
Димыч напiсаў(ла) 13 верасня 2012 у 12:10
фотограф напiсаў(ла) 13 верасня 2012 у 12:25
Partyzan напiсаў(ла) 13 верасня 2012 у 12:49
Бенедзікт напiсаў(ла) 13 верасня 2012 у 12:50
фатограф напiсаў(ла) 13 верасня 2012 у 13:03
?! напiсаў(ла) 13 верасня 2012 у 13:06
Стась напiсаў(ла) 13 верасня 2012 у 13:10
Жора, где ты был? напiсаў(ла) 13 верасня 2012 у 13:16
Доктар напiсаў(ла) 13 верасня 2012 у 13:24
Доктар напiсаў(ла) 13 верасня 2012 у 13:25
Димыч напiсаў(ла) 13 верасня 2012 у 13:38
Димыч напiсаў(ла) 13 верасня 2012 у 13:45
Доктар напiсаў(ла) 13 верасня 2012 у 14:00
Алесь Беларус напiсаў(ла) 13 верасня 2012 у 14:46
Літвінскі воўк напiсаў(ла) 13 верасня 2012 у 15:11
asar напiсаў(ла) 13 верасня 2012 у 15:44
2 фотограф напiсаў(ла) 13 верасня 2012 у 15:59
Димыч напiсаў(ла) 13 верасня 2012 у 16:13
Вешалка тэатральная напiсаў(ла) 13 верасня 2012 у 16:20
2 фотограф напiсаў(ла) 13 верасня 2012 у 16:36
Сьвятло і цені аднаго фотаздымка напiсаў(ла) 13 верасня 2012 у 17:07
praleska напiсаў(ла) 13 верасня 2012 у 17:41
Anatol Starkou напiсаў(ла) 13 верасня 2012 у 18:05
Anatol Starkou напiсаў(ла) 13 верасня 2012 у 18:41
тетя маня напiсаў(ла) 13 верасня 2012 у 18:41
Димыч напiсаў(ла) 13 верасня 2012 у 18:53
Anatol Starkou напiсаў(ла) 13 верасня 2012 у 18:57
praleska напiсаў(ла) 13 верасня 2012 у 19:07
Anatol Starkou напiсаў(ла) 13 верасня 2012 у 19:47
Filifionka напiсаў(ла) 13 верасня 2012 у 20:04
Filifionka напiсаў(ла) 13 верасня 2012 у 20:09
Бенедзікт напiсаў(ла) 13 верасня 2012 у 20:14
praleska напiсаў(ла) 13 верасня 2012 у 20:35
вось напiсаў(ла) 13 верасня 2012 у 20:35
Filifionka напiсаў(ла) 13 верасня 2012 у 20:45
Доктар напiсаў(ла) 13 верасня 2012 у 22:37
братка Вожык напiсаў(ла) 14 верасня 2012 у 0:11
юрась напiсаў(ла) 14 верасня 2012 у 2:57
Юрась Зянковіч напiсаў(ла) 14 верасня 2012 у 3:31
между прочим напiсаў(ла) 14 верасня 2012 у 8:42
ЯНКА напiсаў(ла) 14 верасня 2012 у 10:36
братка Вожык напiсаў(ла) 14 верасня 2012 у 10:38
Chytach напiсаў(ла) 14 верасня 2012 у 11:04
Filifionka напiсаў(ла) 14 верасня 2012 у 12:32
братка Вожык напiсаў(ла) 14 верасня 2012 у 13:30
Бенедзікт напiсаў(ла) 14 верасня 2012 у 13:47
5-я калёна напiсаў(ла) 14 верасня 2012 у 13:58
Filifionka напiсаў(ла) 14 верасня 2012 у 14:45
Filifjoncy напiсаў(ла) 14 верасня 2012 у 17:16
ЗАБУГОРНАЯ БЕЛАРУСКАЯ МУДРАСЦЬ напiсаў(ла) 14 верасня 2012 у 17:34
asar напiсаў(ла) 14 верасня 2012 у 17:55
praleska напiсаў(ла) 14 верасня 2012 у 18:22
ЯНКА напiсаў(ла) 14 верасня 2012 у 18:27
2 напiсаў(ла) 14 верасня 2012 у 18:48
praleska напiсаў(ла) 14 верасня 2012 у 18:51
братка Вожык напiсаў(ла) 14 верасня 2012 у 19:27
Ветэрынар напiсаў(ла) 14 верасня 2012 у 20:06
Filifionka напiсаў(ла) 14 верасня 2012 у 21:00
www.Prastora.by напiсаў(ла) 14 верасня 2012 у 21:03
Filifionka напiсаў(ла) 14 верасня 2012 у 21:04
Anatol Starkou напiсаў(ла) 14 верасня 2012 у 21:21
Filifjoncy напiсаў(ла) 14 верасня 2012 у 21:28
Starkovu напiсаў(ла) 14 верасня 2012 у 21:43
Filifionka напiсаў(ла) 14 верасня 2012 у 21:53
між іншым напiсаў(ла) 14 верасня 2012 у 21:54
Filifjoncy напiсаў(ла) 14 верасня 2012 у 22:05
Жорик напiсаў(ла) 14 верасня 2012 у 22:40
Ворша напiсаў(ла) 15 верасня 2012 у 17:18
VALKYRIJA напiсаў(ла) 17 верасня 2012 у 2:26
VALKYRIJA напiсаў(ла) 17 верасня 2012 у 2:37
VALKYRIJA напiсаў(ла) 17 верасня 2012 у 3:22
Vaļkiryji напiсаў(ла) 17 верасня 2012 у 11:38
Filifionka напiсаў(ла) 17 верасня 2012 у 12:10
Filifjoncy напiсаў(ла) 17 верасня 2012 у 12:18
VALKYRIJA напiсаў(ла) 17 верасня 2012 у 14:27
VALKYRIJA напiсаў(ла) 17 верасня 2012 у 14:34
Valkityji напiсаў(ла) 17 верасня 2012 у 14:38
VALKYRIJA напiсаў(ла) 17 верасня 2012 у 16:46
VALKYRIJA напiсаў(ла) 17 верасня 2012 у 18:57
2 напiсаў(ла) 17 верасня 2012 у 19:18
НАМ КНЕХТАМ напiсаў(ла) 17 верасня 2012 у 19:35
Vaļkiryji напiсаў(ла) 17 верасня 2012 у 19:44
БАГДАНОВІЧЫ напiсаў(ла) 17 верасня 2012 у 22:50
VALKYRIJA напiсаў(ла) 18 верасня 2012 у 2:15
1 напiсаў(ла) 18 верасня 2012 у 6:42
Vaļkiryji напiсаў(ла) 18 верасня 2012 у 10:35
Опп напiсаў(ла) 18 верасня 2012 у 17:25
66666666... напiсаў(ла) 18 верасня 2012 у 22:02
Дзядзька напiсаў(ла) 18 верасня 2012 у 23:22
Опп напiсаў(ла) 19 верасня 2012 у 15:03
1 напiсаў(ла) 19 верасня 2012 у 18:40
Федюньчик без Тани напiсаў(ла) 19 верасня 2012 у 18:52
падпіска на каментары
каментары праз RSS
паказаць менш каментароў »
каментаваць
Апошнія ў рубрыцы
|
|
© ПУП «Суродзічы». Усе правы абароненыя. Выкарыстанне матэрыялаў дазваляецца пры ўмове спасылкі (для інтэрнэт-рэсурсаў - гiперспасылкi) на «НН» Кантакт з Рэдакцыяй: пошта: nn@nn.by; тэлефоны: +375 17 284-73-29 (тэл./факс), +375 29 613-32-32 (Velcom), +375 29 707-73-29 (МТС). Skype: nashaniva |
|
Дызайн сайта ТО «Brama»
www.brama.by
brama.art@gmail.com
|