 |
| Бігборды з рэклямай нацыянальнай літаратуры ня рэдкасьць у Львове. © Фота Натальлі Бабінай. |
У Львове рамантуюць дарогі, праз гэта вакол заторы. Львоў рыхтуецца да «Эўра-2012». Але я прыехала не на футбол, а на кніжны кірмаш, які мае назву Форум выдаўцоў і праводзіцца сёлета 15-ты раз.
Яшчэ да пачатку Форуму журы ў складзе 80 чалавек на працягу дня мусіла выбраць найлепшыя украінскія кнігі, выдадзеныя за год. Гэта была цяжкая задача, напрыклад, для мяне. З прадстаўленымі на конкурс 400 кнігамі мусіла азнаёміцца на працягу некалькіх гадзін... Па-мойму, мой выбар найлепшых украінскіх кніг выклікаў лёгкае зьдзіўленьне маіх калег зь пісьменьніцкай групы журы. Яны выбіралі найлепшыя кнігі, арыентуючыся на якасьць ці грамадзянскую вартасьць тэкстаў, рэдактуры, паліграфіі, можа, —падсьвядома — на рэпутацыю выдавецтваў...
Маю ж увагу прыцягалі найбольш кнігі, якія немагчыма ўявіць выдадзенымі зараз па-беларуску ў Беларусі: «Электронны перанос у паўправадніках і паўправадніковых структурах», Чак Палагнюк «Байцоўскі клюб»...
Спрэчку на фінальным паседжаньні журы, калі рэйтынгавым адкрытым галасаваньнем трэба было выбраць найлепшыя з кніг, якія набралі аднолькавую колькасьць галасоў, выклікаў «Нацыянальны атлас Украіны». «Нацыянальны атлас — гэта як герб і сьцяг. Ён павінен быць у краіне», — пераконвала я сваю суседку справа, пісьменьніцу і вядучую тэлеканалу «1+1» Ларысу Дзенісенку. «Ды не буду я за яго галасаваць! Я ж яго нават не падыму — ён таўшчэзны і фармату паўмэтру на мэтар! Што за гігантаманія!» — абуралася яна. Бурныя спрэчкі... Дзіўна ўсё гэта мне, звыклай да беларускіх рэалій усеагульнага адабрамсу зьверху вызначай лініі партыі...
А Гран-пры заваяваў «Гамлет». Шэксьпір У., «Гамлет», пераклад на украінскую Юр’я Андруховіча, з выдатнымі ілюстрацыямі Ўладзіслава Ерка, кіеўскага выдавецтва «А-ба-ба-га-ла-ма-га».І гэта падалося паказальным. Украіна выбірае Гамлета па-ўкраінску.
Шуміць ды гудзе Львоўскі форум выдаўцоў. Мне цікава параўнаць яго з кніжнымі кірмашамі ў Менску, Маскве, Варшаве. У параўнаньні зь Менскімі міжнароднымі кірмашамі ён большы разоў у дзесяць і абсалютна іншы па якасьці.
Цікавасьць да яго з боку чытачоў вялізная. Ідуць і ідуць бясконцым патокам, і выходзяць з поўнымі пакетамі кніжак. Кніжкі амаль выключна па-украінску. «Дык што, вы па-расейску нічога не выдаяце?» — цікаўлюся ў мэнэджэра харкаўскага выдавецтва «Фактар». «Выдаем, але сюды стараемся не прывозіць», — сьмяецца ён. «Мы выдаем кнігі па-расейску, — удакладняе уладальнік вельмі пасьпяховага кіеўскага выдавецтва «А-ба-ба-га-ла-ма-га» Іван Малковіч. — Але на кожнай такой кнізе, выдадзенай па-расейску і для расейскага рынку, пазначана: «Кніга ня можа прадавацца на тэрыторыі Украіны».
Назіраю, як вядзе бізнэс-перамовы з выдаўцамі львоўская перакладчыца Бажэна Антаняк. За старонку перакладу дзіцячай кніжкі зь верхнялужыцкай ёй прапануюць 4—6 даляраў. Мусіць, дзесьці такія расцэнкі на пераклад і ў Менску. Толькі ў Менску не перакладаюць з верхнялужыцкай на беларускую, а тое, што перакладаюць зь якой ангельскай на расейскую, будзе праілюстравана абсалютна інакш. «Мы стараемся адысьці ад расейскай традыцыі ілюстраваньня, намацаць сваё, арыгінальнае» — кажа Мар’яна Саўка, уласьніца львоўскага «Выдавецтва Старога Льва». І сапраўды, ілюстрацыі украінскіх дзіцячых кніжак вельмі адметныя.
Да слова, кнігі «ВСЛ» атрымалі на Форуме спэцыяльны прыз украінскага МУС.
Міністар унутраных справаў, выступаючы на адкрыцьці Форуму, давёў да ведама прысутных, што Міністэрства закупіць кніг на нейкую астранамічную суму для таго, каб іх чыталі міліцыянты і падвышалі свой культурны ўзровень...
У мяне няма слоў для камэнтару, а вось тэлежурналісты (а ва Ўкраіне каля 50 тэлеканалаў) у гэты ж вечар цікавіліся на вуліцах у міліцыянтаў, што тыя чытаюць зараз і рабілі пра гэта рэпартажы.
Спрэс праходзяць аўтограф-сэсіі пісьменьнікаў. Ажыўлена праходзяць. Але найбольшая чарга ля стэнду львоўскага выдавецтва «Піраміда», дзе падпісвае кнігі Марыя Маціёс. Пані Марыя — каралева украінскай літаратуры. Смуглявая і чарнавокая, бездакорная прычоска, палевы касьцюм туга аблівае паставу, манеры каралевы.
Вялізныя бігборды з рэклямай новай кнігі Маціёс «Маскаліца», выдадзенай накладам 25000 асобнікаў, стаяць па ўсім Львове.
«На украінскім рынку дзьве пісьменьніцы атрымліваюць незвычайна вялікія аўтарскія ганарары, — гаворыць львоўскі прафэсар Анатоль Іўчанка. — Гэта Джаан Роўлінг — 28 % роялці і Марыя Маціёс — 20 %». Гэта ўражвае, калі ўлічыць, што звычайны аўтарскі ганарар — 6—8 %.
Я на Форуме таксама маю дзьве, як тут кажуць, «акцыі». Сустрэча з чытачамі на стэндзе выдавецта «Зялёны пёс», дзе неўзабаве мае выйсьці мой раман «Рыбін горад», і парныя чытаньні з Ларысай Дзенісенкай у тэатры «Уваскрасеньне». На свае «акцыі» я не паленавалася прыперці цэлую торбу выданьняў з сэрыі «Кнігарня «Наша Ніва». Шчыра кажучы, была гатовая да таго, што прыйдзецца іх перці назад у Менск. Але амаль усё разышлося. Першымі разабралі «Лісты з лесу» Севярынца. Ва Ўкраіне цікавяцца Беларусьсю, хаця інфармацыі пра нас тут няма амаль ніякай.
«Магчыма, гэта такая маркетынгавая пазыцыя уласьнікаў інфармацыйных сродкаў, — гаворыць Рыгор Гусэйнаў, галоўны рэдактар аўтарытэтнага, хоць і не сталічнага літаратурнага часопісу «Кур’ер Крыўбасу». — Расея прысутнічае на нашым інфармацыйным полі найперш сваімі тэлеканаламі. А паколькі Беларусь успрымаецца нейкім ценем Расіі, то нашы СМІ ўвагі ёй не надаюць. Прыбалтыка, краіны Эўропы — гэта цікава шараговаму украінцу, а Беларусь — не».
Спадар Гусэйнаў — ляўрэат найбольш прэстыжнай украінскай прэміі імя Шаўчэнкі. І ён адзіны зь ляўрэатаў, хто не скарыстаў прэмію на свае патрэбы, а паклаў на спэцыяльны рахунак, і з працэнтаў штогод, у сваю чаргу, дае прэмію 15000 грыўняў (гэта каля 3000 даляраў) таму ўкраінскаму пісьменьніку, якога лічыць найбольш вартым падтрымкі. «Ну што, выдаткаваў бы я гэтыя грошы на свае патрэбы, купіў бы сабе там новы аўтамабіль, ці што, але навошта мне гэта? Мне не бракуе на жыцьцё, — сьмяецца спадар Рыгор і дадае: — Зараз украінская літаратура находзіцца на спадзе. Але гэта натуральны працэс. Пасьля спаду неадменна будзе пад’ём. Магчыма, і мая прэмія паспрыяе гэтаму — хоць трошкі».
Мяркуючы па ўсім, за будучыню ўкраінскай літаратуры моцна хвалявацца не даводзіцца. А за нас крыўдна. Бо
ў нацыянальнай літаратуры, нацыянальным кнігавыданьні, падалося, адсталі мы ад Украіны на нямераную колькасьць парсекаў...
Украінцам ужо не трэба самім сабе даказваць, што могуць чытаць Гамлета і Пушкіна ды глядзець фільмы па-ўкраінску. Па-ўкраінску выдаваць падручнікі па электроніцы. Што украінская пісьменьніца можа быць цікавай ня менш за ангельскую.
Але мы таксама гэта хутка дакажам, праўда?
Ці вы здольныя толькі на хамства ў адносінах да іншых культур, ці можа ёсьць у вас здольнасьць да павагі і разуменьня, што кожны народ мае сваю унікальную і цудоўную культуру і гэта ёсьць добра?
Верасень 16, 2008 у 11:29
Радасна за жывы і паўнакроўны ўкраінскі народ :) Яны значна ўпрыгожаць і разнастаяць культурны ляндшафт плянэты, я адчуваю. А многія беларусы і праўда пажадалі быць ценем Расеі, вось іх зьдзяйсьненьні і набыткі такія ж ценевыя. Гэта нармальны стан рэчаў. Трэба, каб беларусы захацелі жыць уласнае жыцьцё, а не адбіваць чужое, тады і здані стануць людзьмі, а людзі стануць творцамі.
Вы это ирландцам скажите. Что они не ирландцы, а тень Великобритании с английским языком. И если Вам горячие ирландские парни не оторвут голову, то я буду очень сильно удивлен.:)))
Хоча й російських письменників в Україні перекладають. На Форумі можна було побачити по-укр. Набокова чи Булгакова. І справа не лише в бажанні мати цих письменників рідною мовою, бо це збагачує стилістичні можливості нашої. А справа в тому, що в Україні (в її західній частині) виросло покоління, яке не знає і погано розуміє російську. І вони не читатимуть цю літературу в оригіналі. А білорусам треба збільшувати свою культурну присутність вдома. Конкурувати з російською книжкою можна - Україна це доводить своїм прикладом.
Верасень 16, 2008 у 19:18
ну вы ж нават не ангельскамоўны ірляндэц а чыстакроўны расеяц дык якое дачыненьне вы маеце да нас вы ж апроч пушкіна нічога ня ведаеце а тут ірляндцы дзіч з шампанскім не дзімка вы непаўторны.
Как вам угодно, но себя я считаю русскоязычным белорусом.
Дарэчы, кожны, хто наважыцца ў Ірляндыі вякнуць нешта ў вашым стылі ціпа «адчапіцеся са сваёй ірляндзкай мовай», сапраўды рызыкуе застацца без галавы :))) Хоць і ня ўсе ірляндцы валодаюць матчынай Gaeltacht, але шануюць яе ўсе.
На мяне з амаль што чыстым лонданскім акцэнтам спачатку глядзелі ў пабах досыць стромна
(потым прыкалваліся "a Belarusian who speaks like lock stock two smoking barrels")
Аналогія з "бязмоўнымі" ірландцамі храмае яшчэ па адной рысе - іхнай гісторыі незалежнасці і змагання за яе больш за 800 год - нашай ад сілы - менш за 20. Яны жывуць на выспе і ніякай суседняй мовы ня маюць акрамя ўсюдуіснай ангельскай - мы з 3 бакоў акружаны рознымі славянскімі мовамі.
Яны за 800 год выспелі як нацыя без мовы а мы не - і можам ня выспець калі мову не паставім ў абсалют. Тут у нас пытанне проста выжывання беларусаў як нацыі стаіць, загнаныя ў кут мусім выжыць адсюль і агрэсіўная рэакцыя на вашу як быццам бы дэмакратычную але па сутнасці антыбеларускую пазіцыю.
расейскамоўныя беларусы - такое ж летуценне як "новая историческая общность - совсетский народ" - іх шлях татальная манкурцізацыя і асіміляцыя.
папросту таму што яны - не ірландцы... чаму - глядзіце вышэй.
Уважаемый, не надо элементарно врать. В Ирландии знать по Закону Гэлик обязаны госслужащие, а в целом на нем говорят не более 8% ирландцев. Не верите? Покопайтесь в инете-найдете. Все остальные говорят на английском. Но это не британский английский, а вариант нашей "трасянки". Я лично разговаривал с людьми, которые долгое время жили и работали в Ирландии. Они говорят, что у ирландцев очень своеобразное английское произношение и тем, кто изучал британский английский у нас в ВУЗах довольно сложно первое время понимать английский от ирландцев. И при этом ирландцы великие патриоты своей страны и не помышляют о насильственной "ирландизации" своих сограждан, о чем мечтают здесь наши доморощенные белорусские националисты. Может быть прекратим делить белорусов на "сьвядомых" и "несьвядомых" и вспомним, что у нас и у нашей страны есть масса других проблем помимо знания белмовы?
И еще. Украина- это Украина. А Беларусь - это Беларусь. У меня во Львове живет брат, он по матери вообще украинец и свободно говорит по-украински. Так вот, он утверждает, что Львив и львивщина - это далеко не вся Украина и в Украине реальное двуязычие: русский и украинский. Особенно это касается восточной Украины. Ну, а те во Львове, целое поколение, которые выросли и уже не знают русского или знают, но "погано", мне их искренне жаль. Спадарства львивчане! Учите тогда помимо украинской мовы польскую, немецкую, ангельскую. На заработках в Европе без знания иностранного языка ну никак:)) Немцы, англичане знать не знают никакой украинской мовы и знать не желают, равно как и белорусской.
Глобализация однако!:)))
Верасень 17, 2008 у 1:36
Ірляндцы маюць багатую культурную традыцыю, заснаваную на сваім ірляндзкім варыянце ангельскае мовы – у «русскоязычных тожебелорусов» няма і блізка нічога падобнага. Вось калі на «трасянцы» зьявяцца творцы масштабу Свіфта, Уальда, Шоў, Джойса – тады і паразмаўляем ;)
А зачем писать на "трасянке"? Светлана Алексиевич пишет на русском, но это не мешает ей считать себя кровно связанной с Беларусью, а мне считать ее белорусским писателем. :))) На трасянке у нас только президент изъясняется, но я сомневаюсь, что его избранные речи о "стихах Быкова" надолго останутся в анналах истории.:)) Кстати, Свифт, О. Уальд, Б. Шоу, Джойс писали на английском, который ныне считают эталонным. И при этом сами ирландцы считают их своими национальными деятелями, гордятся ими.
Господа, не забывайте одну простую вещь: русский и белорусский - настолько близкие языки, что в Беларуси они обречены на сосуществование. Выдавить из русскоязычных белорусов русский вам не удастся, даже если завтра в этом плане Вы на много лет установите здесь диктатуру. Глобализация однако! :))
Я вот, например, учил и учу английский.:)) Белорусский учить не буду.:))) С английским я могу ездить и коммуникатировать по всему миру, включая китайцев, а куда мне с белорусским? В Пуховичи? Спасибо, не цикава.:))
Gaeltacht - гэта нешта іншае.
Па-беларуску напісаць было ўлом?
Выдатны камэнтар і адказ "расейскамоўным беларусам".
Міцкевіч быў звязаны з беларуссю, але яго творы толькі часткай даследчыкаў адносяцца да беларускай літаратуры.
я напрыклад яго не лічубеларускім паэтам, як е лічу Алексеевіч беларускай пісменніцай. Разам з тым пра Анатоля Сыса, Быкава, Караткевча такое сказаць немагчыма - яны беларусы!
Усе вучні рэагавалі нармальна на незнаёмую мову. Яны, у асноўным дзеці былых сялан, чакалі гукаў незнаёмай мовы. Толькі двое зарагаталі - ў гуках ангельскай мовы ім пачуўся расейскі мат.
Паралелі з некаторымі дыскусантамі відавочныя: усё, што не па-расейску - ці ўбогае, ці смешнае, ды і наогул не мае права на існаванне.
Дмитре, львівяни і взагалі українці якраз і вчать іноземні мови, наприклад, у Львівській політехніці викладають англійську, німецьку, французьку, італійську, японську і польську.
У Харкові (це схід) японську викладають у трьох вишах, а ще турецьку, арабську, фарсі і т.д. А з російською, куди з нею. Хіба в фашистську Росію. Але мені туди не цікаво. Я от девять разів був у Німеччині і жодного разу в мене неперевіряли там документи, а минулого року в Москві за кілька годин аж чотири рази. Та й не помітив я росіян, які говорять якимись мовами, окрім своєї. Тож брати росіяни вчіть мови, в тому числі й білоруську. Світ тупих не любить.
Верасень 17, 2008 у 13:06
Да нет здесь никакого стеба ни к какой мове. Просто иногда другой язык вызывает очень смешные ассоциации для твоего языка и понимания на твоем языке. Ну, например. Вы знаете как будет по-голландски "Доброе утро"? Не уверен как написать латинскими буквами, посему напишу русскими. Это звучит как "хуе морген".:))) А некоторые голландцы при этом еще и сокращают при встрече со своими знакомыми при встрече.:))) Отбрасывают "морген" и говорят только первую часть.:))) Затем как-то у меня один голландец поинтересовался почему Вы все смеетесь, когда я с вами по утрам здороваюсь? Я ему отвечаю: "все дело в том, что ваше утреннее приветствие на голландском по-русски звучит для нас очень двусмысленно и сексуально.
ОН: "А как это понять?"
Я: "Ну это как если бы я каждое утро вам говорил по-русски "Доброе утро", а по-голландски это было бы для Вас созвучно близко к... "Доброе утро, пенис!" :)))
После этого мы все интернационально ржали минут 15! :)))
Верасень 17, 2008 у 13:16
ну і дзіка ж чытаць каметары гэль та дмітріев... нейкі пячорны век...
А теперь представьте, что и нам порою, скажем мягко, бывает странно читать комментарии категоричных беларускамоуных. И что нам всем делать? Да ничего! Стараться понять друг друга и не учить друг друга как жить и прочее.
Я вот, например, учил и учу английский.:)) Белорусский учить не буду.:))) С английским я могу ездить и коммуникатировать по всему миру, включая китайцев, а куда мне с белорусским? В Пуховичи? Спасибо, не цикава.:))
дзімка гэта перабор вось табе й аматар матэматыкі. і куды вы бедны са сваім расейскім толькі ў Пухавічах і зразумеюць ды й то адно слова как у беларусаў рогат выклікае
Верасень 17, 2008 у 8:47
2Vaidas
Уважаемый, не надо элементарно врать.
--------------------------------------------------------------------------------------------------------
Шаноўны, трэба элемэнтарна расплюшчваць вочы, чытаючы. І будзе адразу відаць, «хто ўрот»
Мадам Алексіевіч – літаратарка досыць сярэдненькага ўзроўню. І ўжо дакладна, што не беларуская. А «считать» сябе яна можа, кім заўгодна. Дарэчы яна неаднакроць характарызавала сябе менавіта, як «русского писателя».
Пра іншых «местных мастеров русского слова» і казаць няма чаго – ўзровень глухой расейскай правінцыі.
Так што, гаспада, не дурыце галаве ні сабе, ні іншым: жадаеце быць «русскими» – будзьце імі, калі ласка. А ў беларусы не набівайцеся – ня возьмем! Беларус, які не ўважае Беларускую Мову за Сьвятыню – нонсэнс!
Верасень 17, 2008 у 9:02
С английским я могу ездить и коммуникатировать по всему миру, включая китайцев, а куда мне с белорусским? В Пуховичи? Спасибо, не цикава
-----------------------------------------------------------------------
То ў чым праблема? – Чемодан – вокзал – і камунікаціруйце, дзе хочаце