08.09.2014 / 21:06

Усплываюць новыя гісторыі гібелі расійскіх вайскоўцаў ва Украіне 28

Як апынуўся на вайне і загінуў 20-гадовы Антон Туманаў, жыхар Казьмадзям'янска Рэспублікі Марый Эл. Аповед мамы.

 

Антон Туманаў. Растоўская вобласць, 19 ліпеня. Фота з «Вконтакте»

Антона Туманава прывезлі ў закрытай труне.

— Там акенца — добра, хоць твар можна распазнаць. Хлопцы мне сказалі, у іх частцы ёсць такія, што проста кавалкі мяса, ДНК цяпер робяць. Бацькі яшчэ не атрымалі сваіх дзяцей.

Седзячы ў гасцінай на канапе, на якой раней спаў Антон, яго мама Алена Пятроўна Туманава папраўляе на кароткіх сівеючых валасах чорную павязку, шукае ў сумцы пасведчанне аб смерці — чамусьці яна носіць яго з сабой.

Рэчы, пашпарт і ваенны білет малодшага сяржанта Антона Туманава маці яшчэ не аддалі. 20 жніўня Алена Пятроўна атрымала толькі труну і копію пасведчання аб смерці з растоўскага морга. Там пазначаная дата смерці — 13 жніўня 2014 года, месца — «Пункт часовай дыслакацыі вайсковай часці 27777», час — «Падчас выканання абавязкаў ваеннай службы», і прычына — «Спалучаная траўма. Множныя аскепкавыя раненні ніжніх канечнасцяў з пашкоджаннем буйных крывяносных сасудаў. Вострая масіўная страта крыві».

— Ногі адарвала яму, вядома. Хлопцы распавялі. Але я і так адчувала, што ў труне ён не цэлы…

Антон сышоў у войска з роднага Казьмадзям'янска (21 тысяча жыхароў, 100 кіламетраў ад Яшкар-Алы) у 2012 годзе. Вучэбку прайшоў у Пензе, служыў у Паўднёвай Асеціі.

— Як з арміі прыйшоў — хацеў знайсці працу, але ў яго не атрымалася, — спакойна распавядае Алена Пятроўна. — У следчы ізалятар яго не ўзялі, таму што ў яго анемія. Для войска ён прыдатны, а для працы — не. Антон ад'язджаў у Ніжні, месяцы тры працаваў на аўтазаводзе. Жыць няма дзе, здымаць дорага… Вярнуўся. У Маскву з'ездзіў пару разоў, на будоўлі з хлапчукамі папрацаваў. Грошы ім не заплацілі, на зваротны білет я яму высылала. А ў нас у Казьмадзям'янску дзе працаваць? Усяго два заводы засталося, адзін нейкія пластмаскі робіць, другі — не памятаю. У траўні кажа: «Я, мама, пайду ў войска па кантракце». Я — давай адгаворваць: «Ты пачакай, бачыш, абстаноўка якая… Не дай бог, сунуць на Украіну, была ж у нас Чачня, быў Афганістан…» — «Мам, нашы войскі туды пасылаць не будуць. Усё, я вырашыў, я пайду. Мне грошы патрэбныя. Я ж гэта не на вайну еду — я на працу еду. Іншай працы няма».

У 18-ю Асобную мотастралковую брыгаду, в/ч 27777, у пасёлак Каліноўская ў Чачні Антон з'ехаў 21 чэрвеня. Месца службы абраў сам. Казаў, што ў Паўднёвай Асеціі вельмі палюбіў горы: «Я хачу прачынацца і бачыць горы, засыпаць і бачыць горы». Спяшаўся патрапіць да канца месяца, каб за ліпень ужо атрымліваць зарплату, але ў частцы даведаўся, што тры месяцы будзе на выпрабавальным тэрміне, толькі потым заключыць кантракт. «Тэлефануе, кажа: «Два месяцы заробку дакладна не будзе». Я кажу: «Скажы шчыра, табе грошай паслаць?» — распавядае Алена Пятроўна. «Ну колькі зможаш…» Адправіла 3 тысячы, колькі знайшла: я сама санітарка, зарплата ў мяне 5500. Антон казаў, там усё без грошай сядзелі, затрымлівалі. Калі пасля пахавання прыехалі хлапчукі з яго часткі, дакументы прывезлі, аказалася, ім нават камандзіровачныя не далі. Квіткі купілі — і едзьце. У нас у ваенкамаце іх хоць першы раз за дарогу накармілі».

Зарплату за паўтара месяца службы Антон так і не атрымаў. Хатнім ён казаў, што яму абяцалі 40-50 тысяч рублёў. Хлопцы-калегі патлумачылі, што Антона, мабыць, падманулі: яны атрымліваюць не больш за 30.

 

Усе дакументы, якія атрымала маці Антона Туманава пасля яго смерці

«Едзем на вайну»

Дадому Антон тэлефанаваў амаль кожны дзень. У пачатку ліпеня раптам распавёў: у частцы пытаюцца, хто хоча добраахвотна паехаць ва Украіну.

— Я яму кажу: «Ты, спадзяюся, не хочаш?» — «Што я, дурань? Тут ніхто не хоча». З ім разам служыць пайшоў яшчэ адзін наш хлопец, патрапіў таксама ў Чачню, у Шалі. Ён мне потым расказваў, што ў іх у частцы таксама казалі: калі пратрымаецеся колькі дзён на Украіне — заробіце 400 тысяч. Ніхто, натуральна, не згадзіўся: нават калі застанешся жывы — з грашыма ўсё роўна будзе кідалава.

Потым Антон напісаў маці, што яго адпраўляюць пад Растоў. На расейска-ўкраінскай мяжы вайскоўцы часткі 27777, паводле яго слоў, былі 11 ліпеня. Алена Пятроўна не хвалявалася:

«У Растове горача, Украіна далёка, у Антона ўсё добра. Гэта значыць як добра? Пытаюся: «Што вы елі?» — «Дашырак». — «А палявая кухня?» — «Няма. Сухпаёк».

Алена Пятроўна доўга абураецца, што хлапчукоў дрэнна кармілі, трымалі пад дажджом ці на спякоце… Здаецца, ёй хочацца ўяўляць сына галодным. Уявіць яго мёртвым яна не можа.

17-гадовая Насця Чарнова, нявеста Антона, распавядае пра месяцы ў Растоўскай вобласці зусім інакш.

З такой жа, як у Алены Пятроўны, жалобнай павязкай на галаве, Насця сядзіць у крэсле насупраць фатаграфіі Антона: маленькая, вельмі далікатная, з доўгімі светлымі валасамі, уся ў чорным («Не магу насіць яркае, фізічна не магу»), і за ўсю размову, здаецца, ні разу не падымае вачэй.

Насця стэлефаноўвалася з Антонам кожны дзень, пра службу ён расказваў ёй значна больш, чым маці. 23 або 25 ліпеня ўпершыню сказаў: «Едзем на вайну». Перапалоханая Насця спытала толькі: «На Украіне ж няма рускіх?» — «Мы едзем у ролі апалчэнцаў». Дні тры-чатыры не выходзіў на сувязь.

Другі раз, як распавёў Антон Насці, іх адправілі ва Украіну 3 жніўня, на два дні. Горада, тэрміна і мэты паездкі не казаў: Насця думае, сам не ведаў.

— Відаць, іх пасылалі проста кантраляваць сітуацыю, ездзіць, глядзець, — разважае яна. — Далі ўкраінскія грошы, Антон распавядаў, што заходзіў у краму, смяяўся: «Сувеніраў няма, хоць украінскіх грошай табе прывязу». Як быццам не пра вайну казаў. Так, пра звычайнае жыццё.

«Паслалі на дапамогу апалчэнцам. Не хвалюйся, усё будзе чыкі»

 

Апошнія фотаздымак Антона Туманова (крайні справа) у часовым лагеры пад горадам Снежнае Данецкай вобласці (мяркуючы па геатэгу, якое пакінуў калега Антона, які выклаў фота «Укантакце»). Другі справа — меркавана Роберт Аруцюнян, які загінуў адначасова з Антонам. Лёс астатніх вайскоўцаў родным Антона невядомы

10 жніўня Антон патэлефанаваў дадому: «Мама, нас адпраўляюць у Данецк».

— Я кажу: «Куды? Там вайна! Вас не могуць туды адправіць!» Ён: «Мам. Гэта ты так думаеш». Толькі і сказаў: «Паслалі на дапамогу апалчэнцам. Не хвалюйся, усё будзе чыкі!»

Насці Антон дадаў, што будзе ва Украіне месяцы два-тры, магчыма, да лістапада, без сувязі.

— Толькі перад самым ад'ездам сказаў: «Я не хачу ехаць, мы з пацанамі думалі саскочыць, але да часткі паўтары тысячы кіламетраў», — успамінае Насця. — Можа, ён адчуваў што… Усе апошнія дні казаў: «Вось, не пажаніліся, у мяне ні дзяцей, нічога…» Гэта проста яго планы, мары…

11 жніўня Антону выдалі дзве гранаты і 150 патронаў для аўтамата. У тры гадзіны дня ён даслаў маме паведамленне «ВКонтакте»: «Тэлефон здаў, на Украіну з'ехаў». Усё.

— Калі б я ведала, што так можа быць… — Алена Пятроўна сядзіць на канапе сына: спакойная, ціхая, сівая. Люстэркі ў кватэры завешанай стракатымі прасцінамі, на прыкрытай сурвэткай табурэтцы — фатаграфіі Антона, ваенная фуражка і акуратна складзены расійскі сцяг — прывезлі з труной. На фатаграфіі з жалобнай стужкай — прыгожы, зусім юны хлопец у ваеннай форме. Усе яго фатаграфіі ў хаце — толькі ў ваеннай форме…

— Я не разумею: як іх маглі адправіць? — кажа маці. — Бо шмат жа народу, 1200 чалавек… Я нават не ведала, каму тэлефанаваць, ні гэтых маёраў не ведала, ні іх нумароў… Калі б я ведала, я б сказала: «Не смейце яго адпраўляць!» Я б… Калі б ведаць.

Пра тое, што адбывалася далей, вядома з аповеду двух таварышаў па службе Антона па в/ч 27777, пасля пахавання якія прыехалі ў Казьмадзям'янск з яго дакументамі. Адзін з іх пакінуў Алене Пятроўне натарыяльна заверанае «Тлумачэнне» з падрабязнасцямі гібелі Антона. Пазней ён жа пагадзіўся сустрэцца з членам Савета па правах чалавека, членам праўлення «Мемарыялу» Сяргеем Крывенкам, які запісаў яго аповед для звароту ў Вайсковае следчае ўпраўленне СК.

Па словах таварышаў па службе, загад перайсці мяжу з Украінай прыйшоў 11 жніўня. Тых, хто адмаўляўся, камандаванне абражала, пагражала крымінальным пераследам. Усе дакументы і тэлефоны загадалі здаць, форму зняць (усе пераапрануліся ў просты камуфляж), на тэхніцы замазаць апазнавальныя знакі і нумары. На ногі і рукі павязалі вузкія белыя павязкі: пазней Туманава знайшла ў «Вконтакте» фатаграфію сына з такімі павязкамі і каментарыем яго калегі: «Гэта знакі апазнавання свой-чужы. Сёння на назе, заўтра на правай руцэ і д. д. Усё, што рухаецца без павязак, — знішчаецца».

Ноччу 12 жніўня калона з 1200 чалавек зайшла ва Украіну і днём 13-га спынілася на тэрыторыі завода ў горадзе Снежнае Данецкай вобласці ў 15 кіламетрах ад мяжы. Машыны з боепрыпасамі і зброяй паставілі вельмі скучана. Днём 13 жніўня па калоне ўдарылі з «Градаў».

— Хлопчыкі (калегі) сказалі, што з 1200 чалавек загінулых — 120, параненых — 450, — кажа Туманава. — Яны самі недзе ззаду былі, а мой Антон наперадзе. Ні акопаў, ні абароны… Паніка, хто па машынах, хто куды. Выбіраліся, як маглі…

Сцісла, па апісанні таварышаў па службе Антона, аперацыя пераможнай расійскай арміі на чужой зямлі выглядала так: з двума гранатамі на чалавека і не падрыхтаванай да бою тэхнікай калона войска зайшла ва Украіну, трапіла пад «Грады» — і праз суткі вярнулася назад са 120 трупамі.

«Вы аддавалі загад?»

Паведамленне аб смерці прынёс супрацоўнік Казьмадзям'янскага ваенкамата Будааў. «Ён Антона і на тэрміновую службу адпраўляў, і на кантракт афармляў. Прынёс — а сам плача. Я толькі спытала: «Дзе гэта адбылося?» — «Пад Луганскам». — «Але яны ж у Данецк паехалі». — «Не даехалі». Даў мне нумар часткі, я патэлефанавала, сказала: «Можа, памылка, гэта не мой сын?» — «Не, усё дакладна, хлопцы толькі што апазналі». Спачуванні і ўсё такое…»

З тых часоў ніхто з ваеннага камандавання з Аленай Пятроўнай не размаўляў. Ды і яна не тэлефанавала. Проста не ведае, каму.

— Чаму гэта здарылася? Дзе? Хай мне скажуць і не хлусяць. Больш, вядома, я хачу ведаць, чаму, хто аддаў гэты загад?! Таму што гэты загад мог толькі з Масквы быць. Вось стаяў бы перада мной Пуцін — я б так і спыталася: «Вы аддавалі загад? Адкажыце сумленна». Я да апошняга дня думала, што там няма рускіх. А хлапчукі кажуць, там яшчэ не хутка ўсё спыніцца. Чаму нехта павінен туды ісці? Хай яны самі разбіраюцца, як хочуць.

Плача.

— Так бо ўжо з Новага года ўсё гэта робіцца, ці нават раней, так? Калі Крым далучалі, я глядзела тэлевізар і думала: «На фіга нам гэта трэба? Мы тут і так непрыдатныя — а яшчэ далучаем каго». Антошка, здаецца, наогул пра гэта не думаў. Ён не ваяваць ехаў — працаваць.

Па просьбе Алены Пятроўны я дапамагаю ёй напісаць зварот да праваабаронцаў, адводжу яго ў Маскву.

— На мяне нейкая паніка напала. Мне трэба, каб людзі ведалі, што хлапчукі ваююць. Хоць, можа, у Маскве ўсё без нас ведаюць? — пытаецца вельмі сур'ёзна. Я хаваю вочы і маўчу. — Патэлефанавала «Салдацкім маці», яны адразу: «А, 18-я брыгада? 120 загінулых, ведаем», — гэта значыць я не першая ім тэлефаную. Пытаюцца: «Вы не баіцеся, што вас потым… гэта самае?» Не баюся, кажу…

Туманава напісала пра гібель сына на ўласнай старонцы ў «Аднакласніках». У адказ атрымала дзясятак зласлівых паведамленняў пра тое, што яна хлусіць, ганіць бацькаўшчыну і робіць піяр. «Адна напісала мне: «Ты не баішся, што ў цябе будуць стаяць крывавыя хлопчыкі ў вачах?» Я думаю, яна нейкая дзіўная, хоць на фатаграфіі нібыта нармалёвая сядзіць».

— Вы хочаце, каб за смерць Антона кагосьці пакаралі? — пытаюся я.

— Мне, калі шчыра, без розніцы: здымуць каго з пасады, не здымуць. Мне ўжо ўсё роўна. Мне хочацца зразумець: чаму яго туды паслалі, хто гэта зрабіў? Чыста для сябе. Толькі гэта вельмі цяжка, каб нехта сказаў.

 

Могілкі

Ніжняя, бліжэй да Волгі, частка Казьмадзям'янска— старыя, счарнелыя, аселыя ў зямлю бярвеністыя дамы. Стракатая ліштва, палісад, лодкі ў дварах… Выглядае на вялікае сяло. Не тое каб вельмі дэпрэсіўна — увогуле, як усюды.

Ад дома да могілак — хвілін 15 пешшу. Па дарозе проста на вуліцы знаходзім грыб, купляем на пустым рынку падвялыя вяргіні і астры.

— Навошта яны ваююць? — проста, ці не рытарычна, пытае мяне Алена Пятроўна, спатыкаецца на пабітым асфальце. — З-за тэрыторыі, ці што? Каму яна патрэбна? Нічо я не разумею ў гэтай палітыцы… Да гэтага часам думала: «Хто ж там ваюе?» Калі ўвесь час кажуць: апалчэнцаў забілі столькі — колькі іх яшчэ засталося? Антон ужо пад Растовам быў — я ўсё так думала. У нас некаторыя як разважаюць? Другая сусветная да нас не дайшла, і гэтая не дойдзе. А што мужыкоў забіраць будуць — не разумеюць.

…Сярод старых, даўно кінутых помнікаў з фатаграфіямі сур'ёзных старых жанчын у хустках магілу Антона відаць адразу. Пластыкавыя вянкі ад сваякоў і ваеннага камісарыята, бутэлька са свежымі палявымі кветкамі, фота — тое ж, у ваеннай форме. Алена Пятроўна высыпае на магілу цукеркі: «Смачныя, з разынкамі, сёння купіла», — прыбірае ледзь паспеўшыя засохнуць пасля пахавання букеты. Хрысціцца. Плача.

На пахаванне «народу прыйшло — жах». Былі ад ваенкамата, прывезлі ваенны аркестр з Яшкар-Алы. «Дзецюкі гэтыя, з аркестра, заўсёды салдатаў хаваюць. Так яны мне сказалі, Антон не першы — з нашай, марыйскай, рэспублікі, — хто загінуў там».

Ваенныя з в/ч 27777, якія прыязджалі да Туманавай, распавялі Алене Пятроўне, што ў гэтую камандзіроўку прывезлі дакументы тром сем'ям загінулых — у Казьмадзям'янск, Казань і Марыінскі Пасад.

Калега Антона выклаў у «Вконтакте» фатаграфію Антона з іншым, таксама усмешлівым хлопцам. Подпіс: «Аруцюнян Роберт Мартунавіч, Туманаў Антон. Героі, якія загінулі пры выкананні воінскага абавязку». У каментарах — пытанне аб іх падраздзяленні і месцы смерці. Адказ: «Група інжынернай разведкі ў складзе мотастралковага бата. Снежнае, адна з усходнееўрапейскіх краін». — «А ва Усходняй Еўропе яны што рабілі?» — Наступнае пытанне. Адказ: «Выконвалі загад мы. У ролі апалчэнцаў. Дарэчы, памянялі мяне на вышыні пскоўскія дэсантнікі, якім быццам бы таксама няма чаго рабіць на паўднёвым усходзе Еўропы».

 

Адпусціць

— Адпусціць яго нам трэба. Да 40 дзён трэба адпускаць. Кажуць, калі мы плачам, яму там дрэнна. Плакаць нельга, — кажа Алена Пятроўна.

— Я калі яму тэлефанавала апошні раз, у яго грошай на тэлефоне па нулях было, — успамінае Алена Пятроўна. — Кажу: «Ну дык я пакладу цяпер». Ён: «Не, мама, не кладзі. Прыеду, пазваню — тады пакладзеш». Уяўляеце? — Плача.

Адначасова са мной да Туманавай прыходзіць журналіст Яшкар-алінскай газеты «Чырвоны горад», настойліва пытаецца: ці займаўся Антон спортам, ці добра вучыўся, — мабыць, піша парадны партрэт.

— Ды не, — Алена Пятроўна лёгка адмахваецца. — Вучыўся ён не вельмі. Калі школу скончыў — не было ў яго такога, каб куды-небудзь цягнула. Пайшоў у тэхнікум, не скончыў. Сказаў, калі працаваць на заводзе, — можна і без тэхнікума. Інстытутаў у нас у горадзе няма. Ён чаго хацеў? Працу, машыну, кватэру, ажаніцца. Проста з працай інакш не атрымлівалася… Хоць вы ведаеце… Я наогул заўсёды хацела бачыць яго ў форме. І яму самому падабалася служыць.

Пра гібель Антона ведае ўжо ўвесь горад, Алена Пятроўна, смеючыся, успамінае, колькі дзяўчат падышлі да яе сказаць, як любілі Антона.

— Я баялася мёртвага яго ўбачыць. Пакуль не ўбачыла — не верыла, — Насця ўсё так жа глядзіць у падлогу. Вельмі старанна, настойліва шукае словы. Словы не слухаюцца, але яна працягвае, як быццам абавязкова трэба сказаць: — Мне з ім было ніколі не страшна. Ну наогул можна было нічога не баяцца. Ён абяцаў: прыедзе на Новы год у адпачынак, распішамся… Я казала, мне замуж рана, але калі б ён з пярсцёнкам прыйшоў — я б не адмовілася ні ў якім выпадку. Пытаюся: навошта так рана, што гэта табе карціць? Ён: «Раптам вайна? Дзяцей няма — дык хоць пажэнімся».

0
Мiкола))) / Адказаць
08.09.2014 / 21:28
Ціха вы, зараз залезе ўсялякая вата і скажа новая газета і наша ніва палучае кровавыя дзеньгі ад Парашэнкі
0
Хруша / Адказаць
08.09.2014 / 21:33
«Паслалі на дапамогу апалчэнцам. Не хвалюйся, усё будзе чыкі» ---- Чыкi-пукi. Ня трэба было суваць сваё маскоўскае рыла ў чужой двор.
0
Николай / Адказаць
08.09.2014 / 21:37
Совсем не первый и далеко не последний... И большинство из них наверняка знают/знали, что едут в Украину убивать украинцев.
Паказаць усе каментары/ 28 /
Каб пакінуць каментар, калі ласка, актывуйце JavaScript у наладах свайго браўзеру