08.11.2014 / 18:22

«Інтэрстэлар»: антынавуковая казка пра навуку, якую варта паказаць беларускай Палаце прадстаўнікоў 26

Фільм «Інтэрстэлар» быў адным з самых чаканых у 2014 годзе і, верагодна, стане адным з галоўных прэтэндэнтаў на букет «Оскараў» у 2015-м. Хай гэта не новая «Касмічная Адысея 2001», хай не без ляпаў, усё роўна гэта «mustsee». Асабліва для тых, хто складае бюджэт на навуку.

На Зямлі засуха. Па ЗША, як і па ўсім свеце, ходзяць пясчаныя буры, а адзіная расліна, якая яшчэ здольная пракарміць людзей — кукуруза. Планеце больш не патрэбныя інжынеры, цяпер усе сталі фермерамі. Здаецца, толькі былы пілот NASA Купер (амаль нуарны герой у выкананні Мэцью МакКонахі) сумуе па часах, калі чалавецтва глядзела ў неба, а не на глебу. Яго дачку вучаць, што высадка на Луну «Апалона-11» была інсцэніроўкай, каб разарыць СССР. Сам ён з дзецьмі без ваганняў ловіць і разбірае беспілотнік, які ўжо дзесяць год лётае без мэты.

Не спяшайцеся лаяцца на спойлеры — гэта толькі першыя дзесяць хвілін 170-хвіліннага фільма.

Стужка насычаная падзеямі і не дасць засумаваць. Далей Купера і дачку містычным чынам занясе ў цэнтр кіравання палётамі, дзе яму прапануюць знайсці новы дом для чалавецтва, праляцеўшы праз кратовую нару, што раскрылася ля Сатурна.

Агульная тэорыя рэлятыўнасці Эйнштэйна насамрэч дапускае існаванне такіх «глюкаў» у чатырохмернай прасторы-часе, калі з пункта А да пункта Б можна трапіць з хуткасцю, вышэйшай за хуткасць святла. Проста трэба ляцець не па прамой у трохмернай прасторы, а па карацейшым шляху ў чатырохмернай прасторы-часе — а такім шляхам і ёсць кратовая нара (таксама «кратавіна», «чарвяточына», англ. «wormhole»).

У адрозненне ад чорных дзіраў, якія чалавецтва ўжо назірае і вывучае, кратовыя норы — чыста тэарэтычны, матэматычны аб’ект. Вандроўкі ў часе блізу гарызонту падзей чорнай дзіры — любімая тэма фантастаў, якая грунтуецца на няверным разуменні чорных дзіраў. Назіральнік не пастарэе хутчэй за вандроўніка, які пралятае ля чорнай дзіры — проста «карцінка» вандроўніка будзе даходзіць да назіральніка са спазненнем.

На такіх калянавуковых, псеўданавуковых і антынавуковых дапушчэннях і грунтуецца «Інтэрстэлар».

«Гравітацыя! Пятае вымярэнне! Гіперкуб!» — тлумачаць героі падзеі вакол сябе. Для звычайнага гледача гэта гучыць як «Магія! Дэманы! Ышурдбагук!» — усё прамаўляецца спешна і без намёкаў на лікбез. Хіба закону Мёрфі (у гонар якога Купер назваў сваю дачку) спрабуюць даць тлумачэнне, і тое нельга назваць дастаткова поўным і верным.

Фільм пачынаецца як эпічны «Армагедон» з Брусам Уілісам, перарастае ў дынамічную «Гравітацыю» з Сандрай Булак, пад канец ператвараецца ў казачны «Фантан» з Х’ю Джэкманам. Але на «Касмічную адысею 2001» спасылаецца хіба абеліскападобнай формай робата-памочніка, на месца якога ў дэкарацыях фільма больш пасаваў бы цалкам рэальны Big Dog кампаніі DARPA.

Кульгае і логіка дзеянняў саміх герояў. Як яны разлічвалі зэканоміць час, калі высаджваліся на планету-акіян? Чаму вырашылі, што адзін чалавек важнейшы за лепшыя ўмовы для чалавецтва? Здаецца, героі і самі прызнаюць свае памылкі: не разлічылі, не падумалі.

Каханне, адвага, дзівы сусвету — здаецца, фільм не пра гэта, а пра памылкі, якія мы робім.

«Выкарыстоўвай навуковы падыход. Назірай, пралічвай, аналізуй», — Купер вучыць дачку не верыць у прывідаў. А потым сам церпіць ад таго, што людзі не кіруюцца гэтым прынцыпам.

Чалавецтва на мяжы вымірання, а большасць людзей не шукаюць ратавання ў навуцы, а вырошчваюць кукурузу. Калі б не сакрэтная супольнасць тэхнароў-рамантыкаў, у чалавецтва не было бы ніводнага плана ратавання.

Купер хоча ведаць усё, але параметр «шчырасць» у робата-абеліска выстаўлены на 90%. Той жа, хто ведаў 100%, нічым добрым не скончыў.

Фільм глядзіцца як «Трансформеры» Майкла Бэя — прыгожы, эпічны і не перагружаны мудрагелістасцямі. Кадры з грандыёзнымі пейзажамі хочацца паставіць на паўзу і паразглядаць, як тое было з «Аватарам» Джэймса Кэмерана. Празмерны пафас герояў-людзей разбаўляе гумар робата, падобны да выказванняў Марвіна з «Аўтаспынам па Галактыцы». Саўндтрэк уражвае не меней, чым той з «Уладара пярсцёнкаў».

Праўда, рэжысёр Крыстафер Нолан не паўтарае прыём з «фінальнай загадкай» з «Inception» (у нашым перакладзе «Пачатак», карэктней «Зачын»), «Інтэрстэлар» сканчваецца даволі адназначна.

«Інтэрстэлар» не зрабіў рэвалюцыі ў кіно і не выказаў нечаканых ідэй. Але адназначна ўвайдзе ў спіс лепшых фільмаў дзесяцігоддзя.

Галоўнае, што пасля фільма ўзнікае жаданне пачытаць прынамсі Вікіпедыю і пасумаваць па часах касмічнай гонкі. Нічога, вунь амерыканцы збіраюцца адсылаць людзей на Марс, а Расія плануе каланізаваць Луну. Адно шкада — у Беларусі аматару навукі выгадней пайсці працаваць на Ждановічы, чым у Акадэмію навук.

«Інтэрстэлар» не выставіў на новую вышыню планку навукова-фантастычнага кіно, як тое зрабіла ў мінулым годзе «Гравітацыя». Але глядзець яго параім усім — і асабліва тым, хто адказвае за выдаткі на айчынную навуку.

Алесь Жарскі

0
Серж / Адказаць
08.11.2014 / 18:49
очередное г..но от мистера нолона свои лучшие фильмы нолан снял давным давно, до того как увлёкся развлекательным кино ради денег. кстати, его унылый "инсепшен" по всем параметрам уступает "запрещённому приёму" снайдера, рваное изложение и алогичность сюжета - вот фирменная фишка нолана. ps а лучшей фантастикой этого года был и остаётся "грань будущего" с томом крузом и эмили блант.
0
Корч / Адказаць
08.11.2014 / 19:10
Kino dlia tynejdžarau (7+). Ja takoje nie hliadžu.
0
paleshuk / Адказаць
08.11.2014 / 19:48
"на новую вышыню планку навукова-фантастычнага кіно, як тое зрабіла ў мінулым годзе «Гравітацыя»" --- Гэта што? Жарт, тролінг Гравітацыі, ці спадар Алесь сапраўды так думае? Які ўзровень, якая планка - тупасці? Калі ў вас было, Алесь, ніжэй 4 балы з 10 па школьнай (!) фізіцы, то так сапраўды - узровень так узровень. А параўнаць Інтэрстэллар з Трансформерамі, ну гэта ўжо выбачайце дурасць
Паказаць усе каментары/ 26 /
Каб пакінуць каментар, калі ласка, актывуйце JavaScript у наладах свайго браўзеру