02.12.2014 / 13:47

Мова наша. Што значыць «лацно» 12

Кажуць, што не засталося пераемнасці паміж моваю Літоўскага Статуту 1588 г. ды сучаснаю літаратурнаю моваю. У яе кніжным слоі — так. Разрыў XVIII стагоддзя даецца ў знакі.

Але вусная мова да ХХ стагоддзя мянялася вельмі паволі.

Пра гэта сведчаць, напрыклад, тыя ж Кітабы — кнігі беларускіх мусульман XVII—XVIII ст., напісаныя арабскім алфавітам і жывою народнаю беларускаю моваю. Спецыфічныя рысы старабеларускага сінтаксісу ці лексікі захавалі і сучасныя беларускія гаворкі.

Статут Вялікага Княства Літоўскага пачынаецца «эпіграмай» Андрэя Рымшы на «праслаўныя а старавечныя кляйноты яснавяльможнага пана Лява Сапегі».

«Усё можам сваім вокам лацно абачыці,
Даўжыні і шырокасць шнуром пазначыці».

Вы ведаеце, што значыць «лацно»? Не ўсе з нас, бадай, ведаюць. А вось на Віцебшчыне гэта да нашага часу ўжыванае слова. Нездарма яго выкарыстоўваў у сваіх творах Васіль Быкаў.

Рэгіяналізм «лацно» блізкі значэннем да агульнаславянскага слова «лёгка».

«Але лацно Івану, ён і праўда прайшоў». («Сцяна»)

«Лацно было агіціраваць за тое, чаго не знаеш». («Знак бяды»)

«А то лацно яму ставіць на роту старшыну, калі часці ўваходзяць у прарыў, мінаюць нямецкія флангі…» («Мёртвым не баліць»)

Зямляк Быкава, Рыгор Барадулін, таксама не забываецца пра гэтае слова ў сваім «Вушацкім славазборы»:

«Лацно табе, у цябе ж такі мужык, ён з-пад сучкі яйцы ўкрадзіць» (с. 88)

Такое самае слова было ў старапольскай мове, а ў сучаснай польскай шырока распаўсюджана падобнае да яго «łatwo», якое ў беларускай мове захавалася пераважна ў параўнальнай форме «лацвей».

Польскі этымолаг Брукнэр (Brükner) звязвае значэнне гэтага слова са славенскім latiti se (схапіць), сербскім latiti (хапаць). То бок «лацно» — гэта калі «добра, лёгка ўхапіць».

Калі б мы пачалі шырока выкарыстоўваць рэгіяналізмы, то яны страцілі б свой рэгіянальны каларыт. Але і ўжываць іх варта. Асабліва тым, для каго яны родныя і штодзённыя.

Лявон Маліноўскі

0
голас з цемры / Ответить
29.11.2014 / 18:25
А напішыце, калі ласка, пра першапачатковае значэнне і асаблівасці выкарыстання слова "лайно".
0
ласло / Ответить
29.11.2014 / 18:25
зручна
0
Dr. Leper / Ответить
29.11.2014 / 18:30
Это буквы "Ц" и "Й" рядом на клавиатуре )
Показать все комментарии/ 12 /
Чтобы оставить комментарий, пожалуйста, активируйте JavaScript в настройках своего браузера