03.01.2008 / 08:28

Відашукальнік Сем апавяданьняў на сем калядных вечароў

Рэйманд Карвэр. Гумарэска.

Чалавек бяз рук прыйшоў да дзьвярэй прадаць мне фотаздымак майго дому. Калі б не нікеляваныя крукі, ён выглядаў бы як звычайны мужчына, гадоў на пяцьдзясят.

— Як вы страцілі свае рукі? — спытаў я, пасьля таго як ён паведаміў, што яму трэба.

— Гэта іншая гісторыя, — адказаў ён. — Дык вам патрэбны здымак ці не?

— Заходзьце, — сказаў я, — я акурат кавы згатаваў.

Я таксама згатаваў жэле з пакеціка. Але гэтага я чалавеку не сказаў.

— Ці можна скарыстацца вашым туалетам? — папрасіў чалавек бяз рук.

Я хацеў пабачыць, як ён будзе трымаць конаўку.

Я ўжо ведаў, як ён трымае фотаапарат. Гэта быў стары «паляроід», вялікі і чорны. Ён мацаваўся да скураных рамянёў, якія перакручваліся над плячыма, а потым сыходзіліся за сьпінаю, і ўся гэтая канструкцыя прыціскала фотаапарат да грудзей. Чалавек становіцца на ходніку ў вас перад домам, ловіць дом у вочка відашукальніка, націскае адным крукам на рычажок і гоп — выпаўзае здымак.

Бо я ж, бачыце, цікаваў праз кухоннае вакенца.

— Дык дзе, кажаш, у цябе туалет?

— Вунь дзе, потым налева.

Курчачыся і ўгінаючыся, чалавек аслабаніўся ад сваіх рамянёў. Ён паклаў фотаапарат на канапу і паправіў куртку.

— Можаш пакуль што паглядзець.

Я ўзяў у яго здымак.

На ёй быў маленькі прастакутнік лужка, каляіна, паветка для аўтамабіля, ганак, пукатае вакно на першым паверсе і вакенца, празь якое я глядзеў з кухні.

Дык нашто мне здымак гэтай трагедыі?

Я паглядзеў бліжэй і ўбачыў сваю галаву, сваю галаву, там, на здымку, у кухонным вакенцы.

Гэта прымусіла мяне задумацца, калі я ўбачыў сябе так. Такое прымусіць задумацца, скажу я вам.

Я пачуў рокат зьліванай вады. Чалавек ішоў, зашморгваючы «маланку» і пасьміхаючыся. Адзін крук падтрымліваў ягоную папружку, а другі запраўляў кашулю.

— Ну як? — спытаў ён. — Ці падабаецца? Калі шчыра, дык, здаецца, няблага атрымалася. Хіба я ня ведаю, што раблю? Нічога не парадзіш: профі — гэта профі.

Ён пачухаў паміж ног.

— Вось кава, — сказаў я.

Ён спытаў:

— Ты адзін, так?

Ён акінуў позіркам гасьцёўню. Пахітаў галавой.

— Ня мёд, ня мёд, — сказаў ён.

Ён сеў побач з фотаапаратам, потым, уздыхнуўшы, падаўся назад і ўсьміхнуўся, быццам яму вядома нешта нейкае, чаго мне ён ня скажа.

— Кава выстыне, — сказаў я.

Я думаў, што б такое сказаць.

— Тут прыходзілі тры малыя хлапчукі і прапанавалі напісаць мой адрас буйнымі літарамі на бардзюры. Яны прасілі за гэта даляр. Можа, ты што ведаеш пра гэта?

Наўрад ці ён меў дачыненьне. Але я ўсё адно зірнуў на яго.

Ён самавіта падаўся наперад. Конаўка балянсавала паміж крукамі. Ён паставіў яе на стол.

— Я працую адзін, — адказаў ён. — Заўжды працаваў адзін і заўжды працавацьму. А што ты хочаш сказаць?

— Спрабаваў знайсьці сувязь, — прызнаўся я.

У мяне балела галава. Ведаю, ад кавы ў гэтай справе карысьці мала, але часам дапамагае жэле з пакеціка. Я ўзяў здымак.

— Я быў у кухні, — сказаў я. — Зазвычай я ў пакоях.

— Ды пастаянна здараецца, — прамовіў ён. — Значыцца, яны проста ўзялі і пакінулі цябе? Зірні, прыкладам, на мяне, я працую адзін. Ну, што скажаш — ці возьмеш здымак?

— Вазьму, — адказаў я.

Я падняўся і прыбраў конаўкі са стала.

— Возьмеш, дзе ты падзенесься! Я арандую пакой у цэнтры. От, нішто сабе. Саджуся ў аўтобус і кружляю па прадмесьцях, а як скончу ўсе прадмесьці, пераяжджаю ў іншы горад. Разумееш, што тут да чаго? Слухай! А ў мяне таксама былі дзеткі. Як у цябе, — сказаў ён.

Я стаяў з конаўкамі і назіраў, як ён сіліцца падняцца з канапы.

Ён сказаў:

— Гэта яны надзялілі мяне гэтым во.

Я ўважліва зірнуў на ягоныя крукі.

— Дзякуй за каву і туалет. Я спачуваю.

Ён падняў і апусьціў свае крукі.

— Пакажы мне, — сказаў я, — пакажы мне наколькі: паздымай яшчэ мяне і мой дом.

— Нічога ня выйдзе, — адказаў чалавек, — яны ня вернуцца.

Але я ўжо дапамагаў яму надзець почапкі.

— Прапаную зьніжку, — сказаў ён, — тры здымкі за даляр. Менш не магу — мне ў мінус будзе.

Мы выйшлі. Ён наладзіў дыяфрагму, сказаў мне, дзе станавіцца, і мы пачалі.

Пачалі хадзіць вакол дому. Часам я глядзеў набок. Часам проста перад сабой.

«Добра», — гаварыў ён. «Так вось добра», — гаварыў ён, пакуль мы кругам не абышлі ўвесь дом ды ізноў не апынуліся сьпераду. «Тут ужо на дваццатку. Досыць».

— Не, — сказаў я. — На даху.

— Божа, — адказаў. Азірнуўся. — Канечне, — сказаў ён. — Гэта ўжо зусім іншая размова.

Я сказаў:

— Два вазы і торбачка. Проста ўзялі і ўцяклі.

— Глянь! — сказаў чалавек, і зноўку падняў свае крукі.

Я зайшоў у дом і ўзяў крэсла, паставіў яго пад паветкай. Але ж яго не хапіла. Тады я прынёс драўляную скрыню і паклаў яе на крэсла.

Там на даху было няблага.

Я ўзьняўся на ногі і азірнуўся. Я памахаў рукой, і чалавек бяз рук памахаў сваімі крукамі мне ў адказ.

І вось менавіта тады я ўбачыў камяні. Гэта нагадвала маленькае каменнае гнязьдзечка на жалезнай сетцы, якая пакрывала адтуліну коміна. Вы ж ведаеце дзетак. Вы ж ведаеце, як яны шпурляюць іх увышыню, спадзеючыся, што хоць адзін трапіць вам у комін.

— Ты гатовы? — клікнуў яго я і падняў камень, чакаючы, покуль чалавек бяз рук ня зловіць мяне ў вочка відашукальніка.

— Гатовы! — азваўся ён.

Я адвёў руку з камянём за сьпіну і зароў: «Давай!» Я шпурнуў гэтую сволач як мага далей.

— Ня ведаю, — пачуўся ягоны крык, — я не раблю здымкаў у руху.

— Яшчэ раз! — заверашчаў я і схапіў другі камень.

Пераклаў з ангельскае мовы Пол Касьцюк

***

Рэйманд Карвэр (1938—1988) — адзін з найбольш чытаных сёньня амэрыканскіх пісьменьнікаў.

Глядзі яшчэ
Аляксей Бацюкоў. Хто сьмяяўся апошнім
Сьвятлана Курс. Новы год з Толікам і Колікам
Тацяна Барысік. Маленства пад горку кацілася
Аляксандар Апон. Каўбаса лівэрная, палепшанай якасьці
Уладзімер Лялькоў. Лёсы
Пэтар Шабах. Сьвяты вечар

Каб пакінуць каментар, калі ласка, актывуйце JavaScript у наладах свайго браўзеру