10.10.2008 / 11:56

Мы жывем пад зямлёю 8

На думку Зянона Пазьняка, адзначыць 20‑я ўгодкі БНФ сёньня можна толькі падпольна. Ня так нават, як гэта было магчыма дваццаць гадоў назад, калі ствараўся народны рух, калі БНФ зьбіраў поўныя залы і плошчы прыхільнікаў перамен. Цяпер сытуацыя іншая.

На думку Зянона Пазьняка, адзначыць 20‑я ўгодкі БНФ сёння можна толькі падпольна.

Ня так нават, як гэта было магчыма дваццаць гадоў назад, калі ствараўся народны рух, калі БНФ збіраў поўныя залы і плошчы прыхільнікаў перамен. Цяпер сітуацыя іншая. Але і Фронт іншы. Гледзячы з розных бакоў, міжволі шукаеш прычыны таго, што адбылося, у дзейнасці і характары як улады, так і апазіцыі.

«Мы жывем пад зямлёю», — спяваў NRM ў часы, калі БНФ быў на ўздыме. Сёння выглядае, што «пад зямлёю», у падполлі, мы апынуліся цяпер, а не тады.

Каб зразумець гэтую метамарфозу, трэба звярнуцца да пачатку дзейнасці Фронту, да яго стварэння — што гэта было такое?

Самая вялікая памылка — быццам у савецкім запаведніку БССР раптам, ні з пушчы ні з поля, зніадкуль з’явіўся гэты шматтысячны народны рух.
Вядома, людзям хочацца верыць, што цуды здараюцца. Але ў гэтым выпадку ніякага цуду не было, як і запаведнікам‑Вандэяй была не Беларусь, а толькі самая вяршыня слюнькоўска‑сакалоўскага ЦК.
Што да народу, дык ён быў гатовы да перамен ніяк не менш за любы іншы з падсавецкіх народаў.

Менавіта народ стаў тым асяроддзем, у якім ідэя народнага руху выспявала на працягу дзясяткаў гадоў — спачатку ў падпольных умовах, потым публічна — у так званым «нефармальным» маладзёвым руху.

І сам феномен БНФ на зломе 1980‑90‑х гадоў быў прадвызначаны феноменам маладзёвага руху тых часоў.
«Яднайцеся ў суполкі і сябрыны!» — папулярны тады кліч. Ядналіся нефармальна. Для таго, каб разам адзначыць Купалле ці Каляды паводле старадаўняга абраду, развучвалі песні. Каб адчыніць на раёне беларускі клас, хадзілі па кватэрах, збіралі подпісы. Разам вывучалі гісторыю сваёй вуліцы, вёскі, мястэчка, дбаючы пра краязнаўчую калекцыю ці музей.

Маладзёвы рух у 1980‑я гады ахапіў тысячы людзей па ўсёй Беларусі. Ён шукаў сваіх формаў аб’яднання — стварыў канфедэрацыю, праводзіў Вальныя соймы, а таксама грамадзянскія акцыі: супраць разбурэння помнікаў архітэктуры, абвалавання Прыпяці, затаплення на Дзвіне… І калі 19 кастрычніка 1988 году быў створаны аргкамітэт БНФ, па ўсёй краіне суполкі і сябрыны пачалі абвяшчаць сябе «групамі падтрымкі Фронту». Гэта быў цалкам лагічны крок, бо народны рух выспеліўся, ён ужо меў сваю масу і ідэю. А БНФ (тады франты і рухі ствараліся ўва ўсіх савецкіх рэспубліках) надаў усяму гэтаму адзіную выразную форму.

Чаму гэтага няма сёння? Бо няма таго мноства ручаінаў — непалітычных (краязнаўчых, літаратурных, фальклорных) — якія б пры зліцці ўтваралі вялікую раку, што здольная несці на сабе вырашэнне грамадскіх і палітычных праблем, як гэта было 20 гадоў назад? Насамрэч ёсць у Беларусі тыя «ручаіны» — суполкі, клубы, таварыствы, проста жывыя душой людзі. Матывы іх аб’яднання не змяніліся, бо не змянілася рэчаіснасць, якая колісь выклікала іх да жыцця. Але тыя, хто з галавой у палітыцы, сёння іх не заўважаюць, не бяруць у разлік, не бачаць у іх свайго вытоку і думаюць, што новая вялікая рака пральецца аднекуль з неба.

Алесь Кебік, газэта «Свабода»

0
Aleś Jurkaviec / Адказаць
10.10.2008 / 16:32
Вядома, людзям хочацца верыць, што цуды здараюцца. Але ў гэтым выпадку ніякага цуду не было, як і запаведнікам‑Вандэяй была не Беларусь, а толькі самая вяршыня слюнькоўска‑сакалоўскага ЦК. Што да народу, дык ён быў гатовы да перамен ніяк не менш за любы іншы з падсавецкіх народаў. Менавіта народ стаў тым асяроддзем, у якім ідэя народнага руху выспявала на працягу дзясяткаў гадоў — спачатку ў падпольных умовах, потым публічна — у так званым «нефармальным» маладзёвым руху. _________ Нядаўна патрапіла мне ў рукі старая кніжка аўтарства Аляксандра Уліцёнка пад назвай "Іншадумцы - Мыслящие иначе". Год яе выдання - 1990 ці 1991 г., а ўяўляе яна зь сябе інтэрвію зь людзьмі, якія ў той час выходзілі на паверхню тагачаснага беларускага грамадзка-палітычнага жыцьця. Сярод суразмоўцаў Уліцёнка - многія людзі, якія былі ля вытокаў Фронту, тады зьяўляліся ягонымі лідэрамі, а той-сёй (Вячорка, Івашкевіч і некаторыя іншыя) застаюцца імі і сёньня. Розныя пытаньні ім задаваліся, але амаль усім (фронтаўцам і няфронтаўцам) сярод іншага і такое - а што Вас трывожыць у сёньняшнім стане БНФ, якія адмоўныя бакі гэтага руху? Дык вось, вельмі шмат адказаў было такога кшталту: вельмі трывожыць тое, што Фронт вельмі разросься, але не за кошт сапраўдных прыхільнікаў ягонай ідэалёгіі, а за кошт проста людзей, нечым пакрыўджаных цяперашняй (савецка-камуністычнай) уладай. Нешта ў людзей ня склалася ў жыцьці - у тым ліку і па іх уласнай віне - і яны цяпер бунтуюцца, але ідэалягічнага стрыжня ў іх няма. Зьявіцца новая сіла, якая будзе таксама крытыкаваць наяўныя ўлады і будзе у нейкім сэнсе больш адпавядаць чаканьням гэтых "стыхійных пратэстоўцаў" - яны кінуць Фронт і будуць яго таптаць разам зь ягонымі ідэямі гэтак сама апантана, як сёньня топчуць збанкрутаваную савецкую ўладу. Карацей, кіраўніцтва Фронту - гэта сапраўды людзі дастойныя, глыбока ідэйныя і ахвярныя, але ягоныя нізы - гэта проста ў вялікай ступені звычайны натоўп. Перад вачыма згаданай кніжкі ў мяне цяпер няма, цытую па памяці, але агульная думка - менавіта такая, бо чыталася зусім нядаўна і ў памяці ўсё яшчэ сьвежае. І вось паглядзеўшы з адлегласьці прайшоўшых ад таго часу 17 - 18 гадоў - ці ня так усё ў рэшце рэшт і выйшла? А калі так, то можа ня трэба саміх сябе падманваць і маляваць нейкія ідэалістычныя малюнкі наконт таго, што "Менавіта народ стаў тым асяроддзем, у якім ідэя народнага руху выспявала на працягу дзясяткаў гадоў... і г. д.". Трэба глядзець цьвяроза на нашую нядаўнюю гісторыю. У любым выпадку тая ўнікальная сытуацыя, якая склалася на ўсёй прасторы камуністычнай імпэрыі на пераломе 1980-1990 гг., ніколі ўжо не паўторыцца. І дзякуй Богу. Бо самой той імпэрыі ўжо даўно няма, і грамадзка-палітычная сытуацыя іншая, і народ іншы. І новы віток нацыянальна-дэмакратычнага ўздыму будзе (калі будзе) адбывацца зусім па-іншаму. Таму памятаць пра адносна нядаўнія (але адначасова не зусім ужо і блізкія) падзеі абавязкова трэба (і рабіць з гэтага досьведу высновы), але ня трэба па тых часах настальгаваць як пра нейкі страчаны "залаты век". Нічога, акрамя шкоды (у выглядзе чарговага адрыву ад рэчаіснасьці), з гэтай настальгіі ня будзе.
0
bL8dy_R8ts 2 усім прысутным / Адказаць
12.10.2008 / 11:34
Алесь Журкавец - сама-самы апанет Пазьняка. Дзе артыкул ці інтэрвію Пазьняка - там адразу у імненьне ока з'яўляюцца злосныя каментары Журкаўца. Так пацеша сярдуе! Ну не сярдуй, Алесь! Ты напішы кнігу. Назаві яе "Сакрэты БНФ", або - "Уся праўда пра Пазьняка". А мы пачытаем. Ты ж разумны, усё ведаеш.. Прайшло 20 год пасьля Дзядоў-88. Чаму б не адзначыць з такім жа размахам Дзяды-2008? "Ідэі БНФ" - гэта квінтэссэнцыя Беларускай Ідэі. І пакуль будзе жыць Беларусь іх актуальнасьць нікуды не дзенецца. А Пазьняк - гэта сучасны Каліноўскі. І нават больш. Такія людзі нараджаюцца раз у сто гадоў. Жыве Беларусь! П.С. Вады Журкаўцу. Хутчэй!
0
Кнехт / Адказаць
12.10.2008 / 17:48
Мы жывем пад зямлёю Ну, даты - ну, даты - ну, даты... У памяці хламу багата. Мандаты - мандаты - мандаты... Калісьці абралі вар'ята. Адтуль і "жывём пад зямлёй мы" Нібыта краты альбо гномы...
Паказаць усе каментары/ 8 /
Каб пакінуць каментар, калі ласка, актывуйце JavaScript у наладах свайго браўзеру