16.05.2018 / 10:55

«Мы да іх: брацікі, сыночкі!.. А яны нам скрозь зубы: прастытуткі, падсцілкі нямецкія» 11

16 траўня, а 19-й у Мінску, у Галерэі Tut.by (пр.Дзяржынскага, 57) пакажуць фільм пра вывезеных у Германію і адкрыюць фотавыставу.

Фільм ужо дэманстравалі надоечы ў доміку РСДРП — шточацвер а 18.30 там праходзяць лекцыі і дыскусіі, уваход па квітку ў музей.

Людзі, якіх вывезлі ў час вайны на работы ў Германію і краіны-сатэліты, былі ці не ў кожнай вёсцы. 8 мільёнаў з усіх краін, 2,5 мільёны — з СССР, больш за 400 тысяч — з Беларусі.

Нацысты агітавалі моладзь на працу, але па сваёй волі мала хто ехаў. Моладзь трапляла да немцаў падчас аблаваў і ўжо не магла ўцячы.

Пасля вайны, аднак, за тое, што трапіў у аблаву — як і за нямецкі палон — запісвалі ў здраднікі.

Таму большасць вывезеных маўчала пра гэтую старонку сваёй біяграфіі. Многія героі фільма толькі цяпер кажуць пра гэта ўпершыню. «Гэта ж такая ганьба!»

«Калі мы вярнуліся, мама паставіла мяне на калені перад татавым партрэтам і сказала: пакляніся, што ніколі нікому не скажаш, што мы былі ў Германіі. Я паклялася. І ніколі нікому не сказала».

Каб прыбраць сваё імя з дзяржаўнай базы остарбайтараў, патрэбныя былі сувязі і грошы.

Не ўсім шанцавала схаваць гэты факт, знішчыць дакументы пра гэтыя гады свайго жыцця. 

Адна з гераінь фільма сустрэла ў Германіі свайго будучага мужа: яна остарбайтарка, ён савецкі афіцэр. Ажаніліся, зажылі, але мінулае не адпускала: ёй, таленавітаму фізіку, адмовілі ў паступленні ў аспірантуру, потым не далі настаўніцкага звання, хоць яе вясковыя вучні былі найлепшымі ў вобласці.

А шлюб не вытрымаў спакусы ўладай: муж захацеў стаць сакратаром Ашмянскага райкама і развёўся з жонкай-остарбайтаркай.

Большасць герояў фільма — кабеты, таму і остарбайтарства перадаецца ў асноўным жаночым поглядам.

«Мы так радаваліся, што вяртаемся дамоў!.. І вось нас прывезлі на Одэр, для перадачы савецкім салдатам. Мы пабачылі іх і ўсцешыліся: брацікі, сыночкі!.. А яны не глядзяць на нас, толькі адзін скрозь зубы: прастытуткі, падсцілкі нямецкія.

Мая мама да яго: сыночак, ты што!.. Вось такое нам было прывітанне».

«Схапіў мяне адзін за руку, мама кажа: адпусці, гэта мая дачка».

«А была з намі адна палячка, зацягнулі яе ў падвал… Мы баяліся глядзець, ці яна жывая — так і пайшлі, не зазірнуўшы».

Гэта, бадай, драматургічна самае моцнае месца ў фільме. 

У цэлым кіно даволі простае, падкрэслена хранікальнае. Дзясятак беларусаў расказваюць пра сваё жыццё ад 1930-х да 1950-х. Пухавіччына, Навагрудчына, Карэліччына…

Аповеды перамяжоўваюцца савецкай і нямецкай прапагандысцкай хронікай часоў вайны. Мурашкі па спіне — да чаго ж яны падобныя. «Памятайце і вы, калі будзеце вучыць сваіх дзяцей першаму слову «Сталін»» — «Не печальтесь, ребята, самое тяжелое позаді — большевікам конец».

Якая ж універсальная рэч прапаганда. Пабачыўшы ўсё гэта, нават на мілых бяскрыўдных выразах «прапаганда чытання» або «прапаганда здаровага ладу жыцця» будзеш уздрыгваць і шукаць падвох.

У Германіі моладзь чакала ўсякае. Некага адпраўлялі на фермы, і гэта праца запомнілася людзям як прыемны час — на фоне роднага калгасу. Цяжэй прыходзілася тым, хто трапляў на вытворчасць. Нехта атрымаў досвед, які проста цяжка сабе ўявіць: сярод апытаных была жанчына, якую накіравалі ў Асвенцім, там яна займалася сушкай валасоў ахвяр.

«Трагедыя беларускіх остарбайтараў у тым, што іх жыццё прыйшлося на страшны час: на сталінізм з рэпрэсіямі, гвалтоўнай калектывізацыяй, на сусветную вайну, якая прынесла Беларусі страшэнныя страты, на пасляваеннае аднаўленне савецкай таталітарнай сістэмы. Адпаведна іх ўспаміны дыяметральна супрацьлеглыя прапагандзе, якая ішла і з нямецкага, і з савецкага боку. Гэты момант я вырашыў скарыстаць, сутыкнуўшы ўспаміны простых беларусаў з нацысцкай і камуністычнай прапагандай.

Жыццёвы досвед герояў фільму траўматычны, пра многія акалічнасці жыцця яны доўга маўчалі і маўчаць дагэтуль. У фільме многія ўпершыню публічна раскрыліся.

У Нямеччыне прымусовыя рабочыя з Беларусі мелі розны лёс. Хтосьці жыў і працаваў у страшэнных умовах, хтосьці не перажыў высылку. І няхай гэта гучыць некалькі парадаксальна, але для некаторых сведкаў часу остарбайтарства, успаміны пра час у нямецкім палоне сталі самымі яркімі ў жыцці. Гэта стала адзінай магчымасцю пабачыць іншае жыццё, вырвацца з «калгаснай» няволі - кажа рэжысёр фільма, клімавічанін Алесь Лапо.

Адзначае таксама, што найбольш уразіла падчас збору інтэрв'ю — наша беларуская шчырасць. «Нас, незнаёмых людзей, запрашалі ў хату, раскрывалі перад намі душу». Думаецца, справа тут не толькі ў нацыянальным характары, але яшчэ і ў тым, што «Беларускі архіў вуснай гісторыі» ці не першым паставіўся да гэтых людзей і іх досведу з павагай, а не з пагардай.

На фільм у домік РСДРП прыйшло шэсць чалавек (усе дзяўчаты), і кожная са сваёй сямейнай гісторыяй пра остарбайтараў. На паказе людзям было пра што пагаварыць. Была ў гэтым нейкая справядлівасць: адкрыта прагаворваць тое, што сапсавала тваім дзядам усё жыццё.

— У расказе бабулі мяне ўразіла, — кажа адна з глядачак, — што назад гэтых людзей не перавозілі: увесь гэты шлях яны гналі ў СССР трафейных кароў.

«Беларускі архіў вуснай гісторыі», які і сабраў інтэрв'ю для фільма, прасіў адгукнуцца ўсіх, хто мог бы арганізаваць інтэрв'ю са сваім родным «остарбайтарам». Эл. пошта даследчыкаў: info@nashapamiac.org

Фільм неўзабаве выставяць на сайце архіва, дзе ўжо цяпер ёсць адпаведны раздзел і выстаўленыя некаторыя інтэрв’ю. 

Паўліна Купрысь

3
вось / Адказаць
16.05.2018 / 11:15
Якая ж універсальная рэч прапаганда. Пабачыўшы ўсё гэта, нават на мілых бяскрыўдных выразах «прапаганда чытання» або «прапаганда здаровага ладу жыцця» будзеш уздрыгваць і шукаць падвох.
https://nn.by/?c=ar&i=209676
А там праўда была. Прапаганду ж дагэтуль ямо не папярхнуўшыся. 
3
пан Пшыпаздецкі / Адказаць
16.05.2018 / 11:29
у 1941 г. сталінская армія не выканала свайго асноўнага функцыянальнага абавязку
і прынесла ў ахвяру мірнае насельніцтва, а потым знішчала сведак сваёй ганьбы...  
1
Pauliuk / Адказаць
16.05.2018 / 13:32
Беларускаму архіву вуснай гісторыі павага за зробленую працу, абавязкова прыйду да галерэі ТУТ, паглядзець кіно!
Паказаць усе каментары/ 11 /
Каб пакінуць каментар, калі ласка, актывуйце JavaScript у наладах свайго браўзеру