21.11.2018 / 10:50

Шмалец, здор: як у вас яго гатавалі і як называлі? 55

У беларуска-рускіх слоўніках беларускае слова «шмалец» тлумачыцца як «гусиный жир». А як тады па-беларуску называецца топлены свіны тлушч? Той самы прадукт, які па-польску называецца smalec, а па-англійску lard.

Дарэчы, у беларускай Вікіпедыі няма адпаведніка артыкулам smalec і lard? Няўжо ў Беларусі не шмаравалі хлеб свіным смальцам-шмальцам, а калі шмаравалі, дык толькі гусіным? Ай-вэй!

У мяне асабіста трохі іншая версія. Смалец ці шмалец — сутнасна адно і тое ж, і хутчэй за ўсё, ў Беларусі бытавалі абедзве формы, і з с- і з ш-, але ш- было найбольш уласцівым для габрэяў, а вось яны то якраз свінога і не ўжывалі, а толькі гусіны, а складальнікі савецкіх слоўнікаў толькі на гусіным тлушчу і зафіксаваліся.

Здор — гэта здаецца, не зусім тое самае. Здор, вядома мог быць і адтоплены, але ён рабіўся здорам незалежна ад гэтага — проста ў выніку саскубання. А адтапліваць можна любы тлушч, не толькі здор.

Польскае «смалец» — датычыць менавіта топленага тлушчу ўвогуле. І нешта мне не верыцца, што ў Беларусі было інакш. 

(Пра здор, дарэчы, артыкула ў Вікі таксама няма.)

Скажыце, як у вас у сям'і называлі свіны топлены тлушч для бутэрбродаў ці для смажання? Смалец? Ці было нейкае іншае слова? І як, з чым яго гатавалі?

Аляксандр Белы

0
Ва / Адказаць
21.11.2018 / 11:07
У нас пад Берасцем шмальцам называлі ператоплены свіны тлушч. Дакладней, так: расплаўлены тлушч у нас называлі "тук". А астылы ўжо - "шмалэць".
Праўда, у той час ужо мала трымалі гусей. Ёсць і дзеепрыметнік зашмальцаваны ( = рас. затертый, засаленный).Акрамя шмальцу, быў і лой: - барані тлушч. Прымаўка была, з якой старыя смяяліся "лой, мёд, булка і цыбуля". У нас у сям'і дагэтуль яго робяць: звычайна, з сала з перарослінкамі, і тады ў шмальцы ёсць кавалачкі мяса.
1
Генэрал Голад / Адказаць
21.11.2018 / 11:11
Здор - нутраны тлушч. Здор ніколі не ўчывалі сырым, а ствілі на пліту, ці ў печ, ператопвалі яго і выкарыстоўвалі потым для прыгатаваньня ежы. Сала ж ніколі не тапілі, а салілі і вяндлілі. 
2
я / Адказаць
21.11.2018 / 11:14
Здор - гэта унутранны свінны жыр - НЕ сала. Знаходзіцца ва унутраннай (пад брушнымі мышцамі) поласці.  Мае спецыфічны колер і пах. Яго звычайна практычна адразу ператаплівалі (кіпяцілі).  
ПС. Сала - знешні жыр. Знаходзіцца проста прама пад скурай.  У ежу ужываецца у классічным выглядзе пасля засолкі...
Паказаць усе каментары/ 55 /
Каб пакінуць каментар, калі ласка, актывуйце JavaScript у наладах свайго браўзеру