Летапіс падзей ва ўніверсітэтах зафіксавалі самі студэнты ў дакументальным фільме «Gaudeamus». Мы ж вырашылі сабраць у адным артыкуле лічбы і параўнаць сёлетнія падзеі з пратэстамі беларускага студэнцтва ў іншыя гады.

https://t.me/studentyBY/3727

У падрыхтоўцы артыкула нам дапамаглі актывісты Задзіночання беларускіх студэнтаў і Сумленнага ўніверсітэта.

Агульныя лічбы рэпрэсій

Па інфармацыі Задзіночання беларускіх студэнтаў і Студэнцкай ініцыятыўнай групы, пасля апошніх прэзідэнцкіх выбараў затрымлівалі сотні студэнтаў. 

«490 студэнтаў звярнуліся па дапамогу ў Сумленны ўніверсітэт. Гэта толькі тыя, хто пацярпеў ад ціску адміністрацыі: быў адлічаны за грамадзянскую актыўнасць, атрымаў вымовы ці заўвагі, быў пазбаўлены стыпендыі ці інтэрнату», — расказала «Нашай Ніве» лідарка «Сумленных людзей» Алена Жываглод.

131 студэнт быў адлічаны. Больш за ўсё «выкінулі» з БНТУ: ажно 55 чалавек.

23 чалавекі набылі статус падазраваных у крымінальных справах.

12 лістапада ўвогуле стаў чорным днём для студэнцкага актыву: тады за кратамі апынуліся Марыя Каленік, Віка Гранкоўская, Ксеня Сырамалот, Ягор Канецкі, Глеб Фінцэр, Яня Арабейка, Кася Будзько, Ілля Трахтэнберг, Насця Булыбенка. Усе яны застаюцца ў СІЗА.

«У рэальнасці лічбы рэпрэсій, вядома, шмат большыя», — адзначае Дар'я Рублеўская, сяброўка Рады Задзіночання беларускіх студэнтаў. «Некаторыя студэнты_кі не хочуць апублічвання ці занясення ў статыстыку. Да таго ж, Студэнцкая ініцыятыўная група не мае шчыльнай сувязі з некаторымі ўніверсітэтамі ў рэгіёнах: яны хвалююцца за бяспеку ці пакуль не гатовыя яднацца».

БНТУ ў антылідарах

БНТУ не проста так стаў антырэкардэсмэнам у плане адлічэнняў: менавіта яго студэнты аднымі з першых выйшлі на пратэст 1 верасня, а адміністрацыя заўзята выклікала сілавікоў, каб яго патушыць.

Пасля гэтага студэнцтва звярталася да адміністрацыі, аднак па рэакцыі стала відавочна, што ніякай падтрымкі і дапамогі не будзе: актыўным проста пачалі помсціць. Так стала, напрыклад, са студэнткай 4-га курса Вікторыяй Гранкоўскай. Спачатку яе адлічылі, а цяпер яна трэці месяц знаходзіцца ў СІЗА і чакае сваёго лёсу ў межах 342-га артыкула Крымінальнага кодэкса (групавыя дзеянні, якія груба парушаюць грамадскі парадак).

Вялікая колькасць затрыманняў была зафіксаваная ў сценах БДУІР: вядома мінімум пра 90 выпадкаў. Назіральнікі звязваюць гэта з тым, што ва ўніверы адразу былі вельмі гучныя і смелыя акцыі.

«У храналогіі пратэстаў студэнтаў БДУІР было занадта шмат кропак незвароту: затрыманне і збіццё ў РУУС студэнта Міхася Клачкова, разгон акцыі ля корпуса ў падтрымку Міхася, прамова Змітра Мазуры, гвалтоўнае затрыманне і суткі Змітра Мазуры, затрыманне Арцёма Вінакурава і Вольгі Філатчанкавай… Гэтыя студэнты_кі проста не маглі не выходзіць, бо несправядлівасць ціснула з усіх бакоў. Чым больш выходзілі, тым больш было затрыманняў, на вялікі жаль», — лічыць Дар'я Рублеўская.

https://t.me/studentyBY/3848

БНТУ «лідзіруе» ў ціску на студэнтаў і па статыстыцы валанцёраў Сумленных людзей: 75 студэнтаў адтуль звярнуліся па дапамогу. З БДУ такіх было 45 чалавек, БДМУ — 48, МДЛУ — 47, БДЭУ — 41, БДУІР — 38. Сярод рэгіянальных універсітэтаў па дапамогу звярталіся Брэсцкі дзяржаўны тэхналагічны ўніверсітэт (18 студэнтаў) і Гродзенскі дзяржуніверсітэт (10 чалавек).

Але вялікі прэсінг на маладзёнаў быў і ў іншых месцах: узяць толькі ВДМУ, дзе адну са студэнтак, Паліну Нітчанка, затрымлівалі аж чатыры разы (у тым ліку з падачы адміністрацыі). У выніку дзяўчыну адлічылі з прычыны аднаго прапушчанага экзамена: яна фізічна не магла на яго прыйсці, бо адбывала адміністрацыйны арышт.

Як дапамагаюць аштрафаваным і адлічаным? 

«Усім студэнтам мы перш-наперш прапаноўваем юрыдычную кансультацыю, — расказвае Алена Жываглод. — Студэнты, вядома, часцей за ўсё цікавяцца варыянтамі таго, як працягнуць навучанне ў выпадку адлічэння. Суполкі беларусаў замежжа стварылі арганізацыю BeSSA, і цяпер па ўсім свеце выбіваюць адукацыяныя прапановы для пацярпелых беларускіх студэнтаў, а таксама кансультуюць і ментараць іх да самога залічэння ў замежны ўніверсітэт. Разам з імі мы стварылі адмысловы каталог актуальных адукацыйных прапановаў, які рэгулярна абнаўляецца. Іншая ініцыятыва дыяспар ByLinguaHelp дапамагае вывучаць замежную мову. Мы ўсе разам дамовіліся, што лепшыя розумы з краіны вымываць не хочам. Таму праграмы навучання прапануем толькі тым, хто не можа працягваць навучацца ў Беларусі праз рэпрэсіі рэжыму.

Студэнтам, якія страцілі стыпендыю ці месца ў інтэрнаце, мы шукаем варыянты фінансавай дапамогі. Тут трэба падзякаваць салідарным беларусам, якія падтрымліваюць іх праз платформу «Хуткая ўзаемадапамога» ад Сумленных людей ці праз фонд «BySol»».

Акрамя студэнтаў, па дапамогу да Сумленных людзей звярнуліся 23 выкладчыкі. Больш за ўсё з БНТУ, БДМУ і БДУІРа. Для іх шукаюцца варыянты стажыровак (акадэмічных і навуковых), а таксама стыпендыі для распрацоўкі аўтарскіх анлайн-курсаў.

З 2006 года дапамогу пацярпелым праз актывізм аказваў і працягвае аказваць Камітэт абароны рэпрэсаваных «Салідарнасць», створаны акурат пасля трэціх прэзідэнцкіх выбараў. Тады моладзь таксама масава выключалі з універсітэтаў.

За 15 гадоў існавання камітэт падтрымаў больш 1500 студэнтаў. У прыватнасці, гаворка ідзе пра навучальную праграму Каліноўскага і магчымасць працягнуць навучанне за мяжой.

«З 2006 па 2016 гады гэта была Праграма пад умоўнай назвай КК-І: стыпендыяльная праграма для адлічаных беларускіх студэнтаў, магістарская і доктарская праграмы, а таксама магчымаць навучання для абітурыентаў з сямей рэпрэсаваных. У 2016 годдзе КК-І была трансфармаваная ў КК-ІІ (гадавы навуковы паслядыпломны стаж для беларускай моладзі). На жаль, такая неабходнасць ізноў аднавілася ў 2020 годдзе. Распачала сваю дзейнасць КК-ІІІ. Гэтая ступень стыпендыяльнай праграмы адчыненая для рэпрэсаванай беларускай моладзі цягам бягучага навучальнага года», — расказвае заснавальніца «Салідарнасці» Іна Кулей.

Што цяпер

Актыўнасць ва ўніверсітэтах апошнім часам знізілася і ў сувязі з рэпрэсіямі, і праз сітуацыю з кавідам і дыстанцыйным навучаннем. Але студэнты дагэтуль праяўляюць салідарнасць з палітвязнямі, перадаюць эстафету кароткіх вулічных маршаў, расклейваюць налепкі і распраўсюджваюць лістоўкі ва ўніверсітэтах. 

Акцыя салідарнасці ў сценах ВДМУ.

«Мы ўсе чакаем вясны і рыхтуемся да новай хвалі масавых пратэстаў, але ведаем, што ўжо ў лютым беларусы, у тым ліку студэнты, гатовыя рэагаваць на дзеянні так званага «Усебеларускага народнага сходу». У межах нашага праекта мы распрацавалі бот «Універ» у дапамогу ўніверсітэцкаму актывізму. Бот дапамагае абменьвацца інфармацыяй пра акцыі ва ўніверсітэце ананімна і бяспечна. Цяпер да яго далучылася больш за тры тысячы студэнтаў і выкладчыкаў беларускіх ВНУ. І мы са студэнтамі рыхтуем першую акцыю з выкарыстаннем бота», — дзеліцца актыў «Сумленных людзей».

А што было ў мінулыя гады?

Такой вялікай хвалі рэпрэсій супраць студэнтаў не было ніколі.

«Для параўнання: у 2015 годзе пасля Маршу студэнтаў мы зафіксавалі каля 10 кейсаў адлічэнняў, у 2017 годзе падчас пратэстаў «недармаедаў» было 20 выпадкаў».

Варта дадаць, што студэнтаў у Беларусі душылі не толькі ў паслявыбарчы перыяд. Чаго толькі вартыя затрыманні і збіццё ўдзельнікаў акцый «Хочам вучыцца па-беларуску». Ці гучная справа 2005 года з адлічэннем студэнткі факультэта міжнародных эканамічных адносінаў БДЭУ Таццяны Хома. Ці справа 2007 года з выключэннем-аднаўленнем і прызывам у войска студэнта-выдатніка, актывіста Партыі БНФ Змітра Жалезнічэнкі.

Акцыя «Хочам вучыцца па-беларуску» ў 2004 годзе.

Дзень студэнта

У Грэцыі Дзень студэнта — гэта 17 лістапада, дзень паўстання ў Політэхнічным універсітэце Афін. Тады студэнты забарыкадавалі ўваходы ва ўніверсітэцкі гарадок. Іх жорстка разагналі, але з гэтага пачаўся распад «дыктатуры чорных палкоўнікаў».

Цяпер 17 лістапада — гэта выхадны дзень ва ўсіх універсітэтах Грэцыі, дзень памяці, калі ва ўсіх ВНУ зачытваюць спіс ахвяр дыктатуры.

Магчыма, Днём беларускага студэнта стане 12 лістапада — дзень калі дзясятак юнакоў і дзяўчат апынуліся за кратамі, таму што змагаліся за грамадзянскія правы.

Хочаш падзяліцца важнай інфармацыяй ананімна і канфідэнцыйна?