«У жаночым лагеры былі чачэнкі з дзецьмі і пяць беларусак»

Ніне Бялінскай 21 год. У Мінску яна адвучылася на піяністку ў гімназіі-каледжы мастацтваў імя Ахрэмчыка і працавала музычным кіраўніком у дзіцячым садку. Падчас выбараў дзяўчына пайшла ў назіральнікі. Згадвае, як праводзіла каля ўчастка ўвесь вольны час, пісала скаргі аб парушэннях, але так і не змагла паўплываць на працэс.

Ніну двойчы затрымлівалі — да суда, праўда, справы так і не даходзілі. Адно з гэтых затрыманняў было па дарозе на мітынг у падтрымку Лукашэнкі, куды яна хацела прыйсці паназіраць.

«Я намалявала плакат і, пакуль ішла, пісала аб сваіх перасоўваннях у раённы чат, які, як аказалася, маніторылі супрацоўнікі. Некалькі разоў да нас з прыяцелем пад’язжалі бусы. Потым з аднаго з іх выйшла 6-7 чалавек у чорным адзенні і балаклавах, папрасілі прайсці для парверкі дакументаў і рэчаў. Паколькі ў нас не было ніякай сімволікі, яны не ведалі, што з намі рабіць. Вазілі па раёне гадзіны дзве, спрабавалі разгаварыць. Праз час прыяцеля перасадзілі ў легкавую машыну і звезлі, я засталася адна. Мне пагражалі гвалтам: «Зараз мы з табой так павесялімся, што маці родная не пазнае». У выніку адвезлі на край горада і высадзілі», — распавядае Ніна.

У кастрычніку ёй па адрасе прапіскі прыйшла павестка з пракуратуры. Дагэтуль ёй і маці неаднаразова тэлефанавалі са схаваных нумароў, запрашалі ў РУУС на прафілактычную гутарку наконт распаўсюду «забароненай сімволікі». Ніна змяніла нумар.

«Падазраю, што позва звязаны з тым, што я пісала скаргу ў тую ж пракуратуру наконт затрымання», — заўважае яна.

Баючыся рэпрэсій, дзяўчына з’ехала ў Польшчу.

«Мама не хацела мяне адну адпускаць, збіралася ехаць разам са мной, але я яе адгаварыла. Пасля таго, як я прайшла каранцін, мяне адвезлі ў Белую-Падляшскую ў размеркавальны цэнтр для замежнікаў, дзе я правяла 10 дзён. Пасля перавялі ў жаночы лагер у Варшаве — там я пражыла з 16 снежня па 4 студзеня.

У гэтым лагеры з улікам мяне было пяць беларусак. Усе астатнія — чачэнкі з дзецьмі. Нас кармілі раз на дзень, з 13.00 да 15.00. Давалі адразу і сняданак, і вячэру. Паколькі я вегетарыянка, мяне кармілі па асобным меню. Былі соевыя катлеты, гародніна, рыба, малако, сыры, тварог, батон. З голаду там не памрэш. Супрацоўнікі лагера дапамагалі, таксама да нас часта прыязджалі валанцёры, прывозілі ежу, адзенне і прадметы першай неабходнасці», — апісвае дзяўчына будні ў лагеры.

Ніна паступіла на праграму Каліноўскага — першы год навучання ідуць анлайн-заняткі толькі па польскай мове. Ужо пасля іспыту па мове студэнты атрымліваюць спіс універсітэтаў, куды можна бясплатна пайсці.

Дзяўчына атрымлівае стыпендыю. З некаторымі выдаткамі дапамаглі «Сумленныя людзі», сабралі 4500 рублёў.

«Дзякуючы ім я змагла аплаціць некалькі месяцаў жылля і новы ноўтбук, на якім магу вучыцца — мне патрэбна была працоўная камера, мікрафон і дастатковая хуткасць, чаго не было на маім старым камп’ютары».

«Напісала заяву на стачку — праз сябе пераступіць не змагла»

«Усе мы былі далёкія ад палітыкі, кожны сам сабе жыў, ні ў што не ўнікаў асабліва. Памятаю, як мы галасавалі і складалі бюлетэні гармонікам. Па адчуваннях нібыта рабілі штосьці злачыннае: так нас сканавала вачыма камісія», — кажа Вераніка. Да нядаўняга часу яна працавала маляром на МАПІДзе.

Вераніка — маці траіх дзяцей. Пасля выбараў яна была то на бальнічным з дзецьмі, то ў адпачынку. Выйшла на некалькі дзён на працу, каб здаць пад’езд. А пасля далучылася да забастоўкі.

«Спрацаваў асабісты момант — сілавікі такое твораць, а я ім буду дамы будаваць? Яны выйшлі супраць бяззбройных людзей. Нам у свой час адмовілі ў пастаноўцы на ўлік для паляпшэння жыллёвых умоў, хоць мы шматдзетная сям’я — не адпавядалі ўсім крытэрыям. А ім раздаюць кватэры за тое, што яны калечаць лёсы.

Я напісала заяву на стачку. Аднесла ў аддзел кадраў. Тлумачу: праз сябе пераступіць не змагу. Мне ўжо было ўсё адно, звальнення па артыкуле не баялася. На наступны дзень патэлефанавалі з аддзела кадраў. Прапанавалі звольніцца па згодзе бакоў», — дзеліцца жанчына.

Яна разумела, што будзе няпроста. Сям’я і так небагатая, па вушы ў крэдытах, муж-электрык на дзвюх працах шчыруе. Таму вырашыла звярнуцца па дапамогу.

«Палічылі мой сярэдні заробак за тры месяцы — выплацілі 1880 рублёў. Для мяне гэта вялікія грошы. Дзесьці на іх крэдыт магу закрыць, дзесьці прадукты купіць».

Жанчына згадвае, як яны нейкі час жылі з бацькамі мужа. Тыя — за Лукашэнку.

«Даходзіла да такіх скандалаў! Прычым маці мужа — такая бяскрыўдная жанчына, але калі размова даходзіла да палітыкі, з пенай у рта спрачалася.

Малодшая дачка часта калі з цацкамі гуляе, скандуе: «Жыве Беларусь!» А ў сярэдняй белы і чырвоны любімымі колерамі сталі».

Вераніка пазней змагла па дамове падраду ўладкавацца ліфцёрам у сталічную радзільню, змена — суткі праз трое. Шукае дадатковую падпрацоўку.

«Часам становішча здаецца безвыходным. А потым глядзіш з іншага боку — усё можна перажыць, тым больш калі дапамагаюць».

«Намякнулі: паўтара-два тыдні, і мой статус можа змяніцца на падазраванага»

Дзмітрый Ропат вучыўся на завочцы юрфака Віцебскага дзяржуніверсітэта і працаваў у Мінску на аўтамыйні. У першыя дні пратэстаў хлопец выходзіў аказаць першую дапамогу пацярпелым. А 10 жніўня недалёка ад універсама «Рыга» яго затрымалі. Трое сутак ён прабыў на Акрэсціна. Кажа, што ў яго, як і ў многіх яго сукамернікаў, тады не было суда — нават не выдалі на рукі дакумент, што ён знаходзіўся ў ізалятары.

«Як выпусцілі, я адразу паехаў валанцёрыць пад Акрэсціна, толькі пасля зняў пабоі. Калі побач з ізалятарам я кантраляваў чаргу са спісам, пад’ехаў мікрааўтобус, з яго выбеглі ціхары, зацягнулі мяне ўнутр. Калі спытаў пра прычыну затрымання, сказалі: нам паведамілі, што чалавек тут збірае подпісы супраць улады. Але потым адпусцілі».

Хлопец напісаў дзве заявы ў пракуратуру — пра адмову выдаць яму дакументы, што ён утрымліваўся ў ізалятары, і пра супрацьпраўныя дзеянні сілавікоў.

«Два тыдні было глуха. Пасля прыйшлі лісты, што пракуратура перадала справы ў СК. Мне сталі тэлефанаваць са схаваных нумароў, настойліва клікалі на гутарку. Прасілі прынесці адзенне, у якім я быў затрыманы, але сказаць, для якой экспертызы, з якой мэтай, адмаўляліся.

Выклікалі мяне ў суботу. Тры гадзіны праводзілі гутарку — падчас яе я ўжо быў не пацярпелым, а сведкай. Я ж таксама вучыўся на юрыста, разгаварыўся са следчай. Яна намякнула: паўтара-два тыдні, і мой статус можа змяніцца на падазраванага».

Дзмітрый не стаў чакаць — падаўся на гуманітарную візу і з’ехаў у Польшчу. Гэта было ў канцы кастрычніка.

«Адразу на мяжы сказаў, што буду падавацца на бежанства. Мяне адвезлі ў гатэль на каранцін. Пасля я спісаўся з заснавальніцай шэлтара ў Беластоку. Мне аплацілі пераезд, знялі пакой, дзе я месяц жыў».

Хлопец падаўся на праграму Каліноўскага. З сабраных для яго грошай (кажа, дапамогу 1200 рублёў сабралі за два тыдні) разлічыўся часткова за пражыванне і новы тэлефон, патрэбны для навучання.

* * *

Задача праекта «Хуткая ўзаемадапамога» — забяспечыць «падушкі бяспекі» тым, хто пацярпеў праз сваю грамадзянскую пазіцыю. Ініцыятыва праверае заяўкі, публікуе іх і людзі могуць напрамую дапамагаць канкрэтным пацярпелым. Не толькі грашыма — адукацыяй ці працай таксама. Цяпер, напрыклад, сярод прапаноў ёсць навучанне ІТ, нарошчванню веек, ангельскай мове. 

За сем месяцаў праз праект дапамогу атрымалі больш за 900 беларусаў, якія засталіся без працы. Агульная сума дапамогі перавысіла 2 мільёны рублёў.

Хочаш падзяліцца важнай інфармацыяй ананімна і канфідэнцыйна?