10.09.2012 / 09:31

Лукашэнка ніколі не выйграваў cправядліва – нават у 1994 і 1995 67

Піша Сяргей Навумчык.

На сваю старонку ў Фэйсбуку я выставіў здымак выбарчай улёткі 1995 году, заўважыўшы, што тыя выбары не былі свабоднымі. Гэта выклікала рэакцыю як ў сацыяльных сетках, так і сярод калег-журналістаў. Свае аргумэнты выклаў Віталь Цыганкоў.

Зьмяшчаю свой тэкст у тым выглядзе, як ён быў выстаўлены, зьвяртаючы ўвагу на тое, што нататкі ў гэтай сацыяльнай сетцы звычайна пішуцца імгненна, "з колаў", і маюць свае стылёвыя ды лексычныя асаблівасьці.

Так, у 1994 Лукашэнка выйграў нібыта «сумленна» — але «сумленна» у межах супрацьстаяньня паміж Лукашэнкам і Кебічам.
Гэта як дзьве банды захапілі пасёлак, і галоўныя паханы выйшлі паміж сабой «па-пацанску» «раз на раз» — і той, хто перамог, зрабіў гэта «чэсна», у межах «понятій». Ну, а для жыхароў пасёлка — ці чэсна? У 1994 годзе дзяржаўныя СМІ (большасьць газэт і цалкам тэлебачаньне) працавалі на здушэньне дэмакратыі і маладой беларускай дзяржаўнасьці, прычым пачалося гэта з 1992 года. А на «выбарах» Кебіч з Лукашэнкам спрачаліся, хто хутчэй аддасьць Беларусь Маскве («Вы обещали ввести российский рубль, Вячеслав Францевич, и преступно с этим тянете!»). Беларуская дзяржава была яшчэ на пачатку свайго фармаваньня — а на яе абрынулася імпэрская машына (і ня толькі прапагандысцкая).

Пазьняк і Лукашэнка на выбарах 1994 году былі ня ў роўных умовах

Што ж да гэтай прапагандысцкай машыны, дык у 1994 г.яна працавала цалкам у інтарэсах Лукашэнкі («демократы развалили великую державу», «разорваны экономические связи», «необходимо восстановить союз двух братских народов», «вместе мы едины и непобедимы»).
У гэтым сэнсе, усю ідэйна-агітацыйную працу ад каманды Лукашэнкі ўзялі на сябе дзяржаўныя СМІ (куды нам доступ быў вельмі абмежаваны (а з прыходам Лукашэнкі на пасаду прэзыдэнта і Фядуты кіраўніком інфармацыйнага ўпраўленьня ліквідаваны цалкам). Так, у СМІ гучалі рэпартажы супраць Лукашэнкі — але ягоныя ідэалягічныя пазыцыі сумневу не падвяргаліся, наадварот, пацьвярджаліся. Супраць жа Пазьняка ішлі ня толькі пэрсанальная агітацыя — але і ідэйная, прычым на той момант — некалькі гадоў (фактычна, ад 1988). Сёньняшнім маладым будзе цікава даведацца, што за ўсе гады незалежнай Беларусі Васіль Быкаў зьявіўся ў жывым эфіры БТ толькі аднойчы, ў якасьці даверанай асобы кандыдата ў прэзыдэнты Пазьняка — у чэрвені 94-га, на некалькі хвілінаў).
І таму трэба прызнаць, што Пазьняк і Лукашэнка на выбарах 1994 году былі ня ў роўных умовах — на ідэі, якія выспавядаў Лукашэнка, працавала ўся дзяржаўная інфармацыйная машына (і як потым прызнаўся сам Лукашэнка — і значная частка КГБ).

Цяпер пра выбары 1995 г. Могуць сказаць, што тады не было «ярмошынскага падыходу» — я маю на ўвазе масавыя маніпуляцыі з пратаколамі. На хвіліну пагодзімся, што — не было. Але ніхто ня будзе аспрэчваць, што дзяржаўныя СМІ былі цалкам пад кантролем Лукашэнкі, што супраць БНФ як арганізацыі і яго лідэраў пэрсанальна была разгорнутая прапагандысцкая вайна. Дастаткова прыгадаць фільм «Деті лжі», пра які вельмі красамоўна напісаў потым Васіль Быкаў. Гэтак сама, у адзін бок, на карысьць Лукашэнкі, ішла агітацыя і па пытаньнях так званага «рэфэрэндуму» (каб не прызнаваць ягоныя вынікі легітымнымі, дастаткова аднаго факту зьбіцьця дэпутатаў ВС у Авальнай залі). Той «рэфэрэндум», ягоныя вынікі былі найвялікшым — пасьля Гітлера — злачынствам супраць беларускай нацыі.

Калі нехта сур’ёзна разважае пра выбары, ён павінен пагадзіцца, што выбары — гэта ня толькі «галасаваньне», г.зн. тыя некалькі сэкундаў, калі чалавек прыходзіць у кабінку, выкрэсьлівае нешта ў бюлетэні і кідае яго ў скрынку.
І нават ня толькі падлік галасоў і складаньне пратаколаў. Гэта — значна больш шырокі працэс, неад’емнай часткай якога ёсьць і права кандыдатаў на свабодную агітацыю, якое, у сваю чаргу, ёсьць падставай свабоды выбару для выбаршчыка, выбару асэнсаванага. Парушэньне такога права ў дэмакратычных краінах разглядаецца як парушэньне выбарчага працэсу і не дазваляе прызнаць выбары свабоднымі і справядлівымі.

І гэта (нават калі ня браць пад увагу фальсыфікацыі — а яны былі) — дае магчымасьць сьцьвярджаць, што «выбары» 1995 г. — не былі выбарамі справядлівымі і свабоднымі.

Папросту, яны не былі выбарамі ў дэмакратычным разуменьні.
Як не былі такімі выбарамі і выбары 1990-га, на якіх мы былі абраныя дэпутатамі — але сьведчу, што тады, у 90-м, камуністы не выкарыстоўвалі супраць нас такіх мэтадаў, якія выкарыстоўвалі лукашэнкаўцы (там былі іншыя праблемы).
Дыктатура не ўсталёўвалася ў адно імгненьне — працэс ішоў паступова, спачатку задушылі БНФ, потым — астатніх.
Спачатку зьбілі Пазьняка і дэпутатаў БНФ, потым забілі былых паплечнікаў Лукашэнкі. Спачатку зрабілі «белыя плямы» у дзяржаўных газэтах, потым зьнішчылі незалежныя газэты. Але ні зьбіцьцё дэпутатаў, ні «белыя плямы» — нельга назваць праявай дэмакратыі толькі таму, што яны «меншае зло» на фоне, адпаведна, забойстваў ды зьнішчэньня газэт.
Па-трэцяе, з тых, каго прапусьцілі — буду казаць адкрытым тэкстам, маючы на ўвазе Карпенку ці некаторых іншых — пры ўсіх іх вартых павагі якасьцях — ніхто не валодаў якасьцямі, якія былі найбольш небясьпечныя для Лукашэнкі на тым этапе, і якімі валодалі дэпутаты БНФ, найперш Пазьняк.
Яны не былі — ну, калі хочаце, нацыянальна арыентаванымі ў той ступені, якая ўяўляла для Лукашэнкі небясьпеку. І гэта — з пазыцыі інтарэсаў Лукашэнкі — быў дакладны разьлік.

Спачатку ВС-13 парафіраваў пагадненьне паміж Расеяй і Беларусьсю (тое самае, супраць якога 24 сакавіка і 2 красавіка 96-га на вуліцах Менску пратэставалі дзесяткі тысяч людзей; а вось старшыня ВС-13 Сямён Шарэцкі заявіў, што падпісаньне пагадненьне як першы крок да аднаўленьня Саюзу — самы шчасьлівы дзень у ягоным жыцьці), ну, а потым зьнішчыў апошні шанец адвярнуць краіну ад дыктатуры — «заваліў» імпічмэнт, і зрабіў гэта менавіта пад уплывам «расейскага дэсанту» — прэм’ера Чарнамырдзіна і сьпікераў Селязьнева і Строева.

На перамовах акрамя Шарэцкага і Ціхіні былі Карпенка, Калякін (здаецца, і Краўчанка). Як яны ўспрымалі Чарнамырдзіна? Шарэцкі і Калякін — як былога свайго шэфа, функцыянэра ЦК КПСС, Карпенка — як «крупного хозяйственніка». У іх быў піетэт перад ім.
І з гэтай прычыны (ці — з таксама гэтай прычыны) НІХТО ЗЬ ІХ не запярэчыў у той момант падпісаньню фатальнага пагадненьня (яшчэ і шампанскага ці чаго там выпілі). Імпічмэнт быў сарваны.

І тут я цалкам пагаджаюся зь Лявонам Баршчэўскім, які сказаў, што калі б на той сустрэчы быў Пазьняк — ён бы падпісаньня пагадненьня не дапусьціў.

Чаму не дапусьціў? Ды па той прычыне, што для яго Чарнамырдзін — гэта расейскі акупант, які прыляцеў захапіць ягоную краіну, а ўжо прэм’ер ён ці чмо падзаборнае — справа сорак другая, і таму, як цяпер модна казаць — Віця, «давай досвіданія». Чырнамырдзін у той ролі, якую ён выконваў, быў для Пазьняка НІХТО і зваць яго НІЯК. Я быў сьведкам — у лютым 1991-га — што калі генэральны сакратар ЦК КПСС, прэзыдэнт СССР, Вярхоўны галоўнакамандуючы Узброенымі Сіламі СССР М, С. Гарбачоў прыйшоў у Авальную залю, Пазьняк быў адзіны з дэпутатаў, які ня ўстаў перад ім (яно, можа, і парушэньне палітэсу — але палітычна тое было правільна. І, здаецца, ня ўстаў ён, калі ў сьнежні 91-га ў Авальную залю прыйшоў Ельцын). Канешне, Чарнамырдзіна Пазьняк бы не чапаў, а вось з Шарэцкага і Ціхіні вытрас бы душу. Фізычна! У гэтым я перакананы (мы шмат потым з Пазьняком пра гэта гаварылі).

Але дзеля таго, каб апынуцца ў тую ноч у памяшканьні перамоваў, Пазьняк павінен быў быць ня проста не ў эміграцыі — ён павінен быў быць калі не намесьнікам старшыні ВС, як Карпенка, дык хаця б дэпутатам ВС
(для даведкі: толькі мне з былых дэпутатаў Апазыцыі у ВС-12 удалося здабыць (як журналісту) пропуск у Дом ураду, калі там пачаў працу ВС-13. Памятаю радасьць Майсені: цяпер вы, БНФ — ніхто).
Так што сваімі маніпуляцыямі на «выбарах» 1995 г. Лукашэнка дасягнуў галоўнай мэты — выбіў на тым этапе найбольш небясьпечныя для яго фігуры.
У дачыненьні да кандыдатаў БНФ відавочна рабіліся фальсыфікацыі і маніпуляцыі — пры маўклівай згодзе некаторых з тых, хто неўзабаве сам зрабіўся прадметам такіх жа фальсыфікацыяў і маніпуляцыяў.

Паўтараю: ні выбары 1994, ні выбары 1995 нельга лічыць свабоднымі і справядлівымі выбарамі.

0
Сьведка / Адказаць
10.09.2012 / 09:35
У Асіпавіцкім р-не тым хто галасавалі за лу давалі пляшку гарэліцы.э Тыя, што прыйшлі пазьней - не хапіла. Дык пабіліся з тымі хто раньней атрымалі.
0
Андрэй-Варабей / Адказаць
10.09.2012 / 09:51
а мне ўсй ж здаецца - Лукаш выйграў тыя выбары даволі чэсна (самыя першыя)! ну дзе вы бачылі, каб выбары праходзілі проста так... выбары - гэта заўсёды маніпуляцыі, барацьба, дэбаты і г.д. і Лукаш перамог тады, настроіўшы большасць за сябе. убіраць канкурэнтаў - гэта і ёсць перадвыбарчая гонка. але ж потым, наступныя выбары - гэта ўжо чыстай вады фальсіфікацыі, прыпіскі і г.д.
0
LMI / Адказаць
10.09.2012 / 10:05
У 1994 годзе перамог Лу і перамог па правілах. Безумоўна - тады шла барацьба паміж прыхільнікам далученьня да Расеі Кебічам, і прыхільнікам жулікавата-крымінальных адносін з Расеяй - Лукашенкам. Перамаглі паняцьці, якія тады і сеньня ў пашане Крамля. Нацыянальна-дэмакратычны падыход да развіцьця Беларусі прайграў тады, прайграе і па сеньня. Нажаль - прайграваць будзе і надалей
Паказаць усе каментары/ 67 /
Каб пакінуць каментар, калі ласка, актывуйце JavaScript у наладах свайго браўзеру