24.11.2012 / 11:16

Віктар Шукеловіч. Чырвоны плашч 32

Апавяданне.

Я змерз. Кожны подых паўночнага ветру быў нечаканы і рэзкі, як аплявуха здраджанай каханкі. Пальцы на нагах зусім здубянелі, і падчас хады іх торгаў тупы боль. Ссінелыя рукі я, сціснуўшы ў кулакі, уцягнуў у рукавы курткі, але і гэта мала дапамагло. Голыя дрэвы, нібы пакорчыўшыся ад холаду, здаваліся меншымі пад пустым шэрым небам. Снегу яшчэ не было, а дарога вясковай вуліцы — уся ў выбоінах — выглядала зраненай і незнаёмай. Дарога вяла да белага барочнага касцёла, што, узвышаючыся на пагорку над вёскай, глуха бомкаў званамі, запрашаючы на імшу.

На ганку бажніцы ўжо таўкліся людзі, а да цвінтарнай агароджы былі прывязаныя некалькі кудлатых, накрытых узорыстымі капамі конікаў, што прывезлі сваіх гаспадароў з далейшых засценкаў.

Перад касцельнай брамай я заўважыў высокую і худую жанчыну ў ярка-чырвоным плашчы. Зіхоткая чырвань на тле пабеленых сценаў касцёла, здавалася, сагравала маю застуджаную смяротным холадам душу. Тонкі асенні плашч ледзь даходзіў хударлявай кабеце да кален, якія сіняватай беллю свяціліся праз дзіры рудых калготаў. «Як ёй не халодна?» — здзіўляўся я, яшчэ вышэй падымаючы каўнер і стукаючы зубамі. Жанчыне было, аднак, зябка: яе плечы сутаргава трэсліся, а сама яна дрыжэла на сцюдзёным вятры, як асінавы лісток, пераступаючы з нагі на нагу. У адной руцэ яна нешта трымала, а ў другую нервова хукала, каб сагрэць.

На нагах у жанчыны былі старыя зношаныя боцікі. На галаве красаваўся размытага колеру берэт. Ядавітая чырвань памады на вуснах, нафарбаваных, мабыць, у спешцы і без люстэрка, крывой неакуратнай лініяй даходзіла да сярэдзіны шчокаў. Цяжка было вызначыць век жанчыны: яе жывыя і прыгожыя вочы здраджвалі маладосць але памяты і апухлы твар сведчыў пра адваротнае і мог быць знакам любові незнаёмкі да хмяльной чаркі.

Я затрымаўся ў браме, каб прыгледзецца да прадмета ў руках жанчыны. Яна трымала нешта накшталт рэкламнага буклета — невялікую і тоненькую кніжачку. Я падышоў да гэтай загадкавай постаці яшчэ бліжэй. Яна прамовіла, выцягнуўшы да мяне руку з кнігай, даволі нізкім і сіпатым голасам: «Вы, пэўне, цікавіцеся паэзіяй? Калі ласка, вазьміце… Гэта я сама напісала…» Я ахвотна ўзяў у рукі зборнік. Вокладка была крыху забруджаная, старонкі — зачытаныя і сюд-туд у плямах. Перагортваючы старонкі, я прачытаў некалькі чароўных радкоў: пра Любоў, што заснула ў шляху пры дарозе; пра кужэльныя россыпы шчасцінак дзіўных; пра цмокаў ды рыцараў з паннамі пекнымі. Уразіла. Прыгожыя вершы. Вялікія чырвоныя вусны худой жанчыны жаласліва заварушыліся. «Можа, купіце? Нядорага», — прамовіла яна з мальбой. Я быў гатовы купіць нават некалькі асобнікаў, але змяшаўся, не ведаючы, што адказаць. За душой у мяне не было ні капейкі. Кроў хлынула мне да твару, і я адчуў, што чырванею, нягледзячы на пранізлівы холад. Мой твар, відаць, зрабіўся колеру плашча незнаёмкі. Рэзкім рухам я аддаў кнігу жанчыне, узняў каўнер вышэй і падаўся ў бок касцёла. Мне было сорамна, і я раззлаваўся на сябе, што ўвогуле падышоў да жанчыны. «Нашто было да яе лезці без гроша ў кішэні? — ушчуваў я сам сябе. — Але хто ведаў, што яна прадае нешта?»

Амаль пад самым касцёлам я адчуў, што нехта торкнуўся мне ў спіну. Я адвярнуўся. Перада мной стаяла пажылая вяскоўка, захутаная ў вялізную пуховую хустку шэрага колеру. Жанчына трымала ў руках толькі што гартаную мной кніжыцу. «Вазьміце, — яна падала мне злёгку замусолены зборнік. — Бярыце, калі ласка, — ціха сказала кабеціна дрыжачым голасам. — Я бачыла, што вам спадабалася кніга. Я ўжо некалькі такіх купіла», — пераконвала цёпла апранутая вяскоўка. Падзякаваўшы, я ўзяў зборнік і схаваў у глыбокую кішэню. Бачачы здзіўленне на маім твары, кабета паспяшалася патлумачыць: «Тая абарванка ў чырвоным плашчы настаўніцай некалі была. Разумная дзеўка. Прыехаўшы была з Мінска да нас у школе адпрацоўваць. Вучыла беларускай мове, вершы пісала. Больш такіх разумных людзей у нас і не было. Вясковым хлопцам дык і размаўляць з ёй не было пра што», — расказвала, нібы апраўдваючыся, жанчына. «Дык што здарылася? Чаму яна цяпер кнігі свае пад касцёлам прадае?», — пытаўся я. «Сынок, бяда яе спаткала вялікая, — задумліва тлумачыла мая суразмоўніца. — Што ёй, сіраце, цяперака рабіць, як есці хочацца, а і выпіць таксама, бо горла смаляное? Са школы яе, няшчасніцу, за піццё выгналі, — гавэндзіла далей вяскоўка. — Яна ж адна і адна была. З той адзіноты, відаць, бяздольніца ў і чарку кінулася. Ходзіць, бывала, па вуліцы, шпацыруе, а людзі ўсе работу робяць. А яна блукае ў сваім плашчы і ў сквар, і ў сцюжу, як душа беспрытульная», — сказала жанчына, а ейныя вочы вільготна заблішчэлі.

«Знаеце, піла яна страшна, надта страшна. Нап’ецца і зляжа пад плотам. А людзям то смех, што настаўніца так напіваецца. Ейныя ж вучні праз яе жэргалі, нежывую дадому цягалі, — казала далей мясцовая жыхарка. — І шкода ж яе, непуцёвую. Дык я з жалю тыя ейныя кнігі купляю, бо міласціны ж яна не возьме — гонар. А дзе той гонар быў, як пад плотам уробленая ляжала? — у голасе вяскоўкі пачулася асуджэнне. — Чытайце. Хай вам кніга на здароўе будзе», — неяк ужо сумна сказала вяскоўка, гучна пацягнуўшы носам і змахнуўшы з вока непакорную слязу. Мы падышлі да грувасткіх дзвярэй касцёла, і я прапусціў жанчыну першай. Было чутно, як зайграў арган.

Падчас урачыстай імшы ў выстуджаным касцёле я ўбачыў паэтку ў чырвоным плашчы яшчэ раз. Укленчыўшы на халоднай каменнай падлозе касцістымі нагамі-жэрдкамі ў падзёртых калготах, яна шаптала нешта сваімі ярка-чырвонымі вуснамі. Можа, гэта была пакорлівая малітва яе стомленай душы, альбо яе вусны складалі новы верш? Гэта засталося таямніцай для мяне і ўсяго свету.

Віктар Шукеловіч, Жупраны-Люблін

0
спам-фільтар / Адказаць
24.11.2012 / 11:28
аўтар піша ў духу Короленко і празаікаў пачатку ХХ ст.
0
Прастой / Адказаць
24.11.2012 / 11:50
Аутар пішэт у сваей абычнай манерэ. Глаўнае - усе сьвядомыя беларусы - гаўно. Эта вазмушчает беларусаў, каторые чытают нашу ніву. Ані начынают аправергаць. Начынаецца звадка. А аўтар шчытает, что эта ево талант "не аставляет равнадушным". Ды сам аўтар - гаўно. Раз няможыт найці другую цему.
0
Просты саўгаснік / Адказаць
24.11.2012 / 12:06
Прастой напiсаў(ла) 24 лiстапада 2012 у 11:50 Аутар пішэт у сваей абычнай манерэ. Глаўнае - усе сьвядомыя беларусы - гаўно. ____________________________________ Ты нічыво не панял. Аўтар пішэт, што усе свядомыя беларусы вынуждены жыць у гаўне и для них эта ничэи харошым не канчаецца. Ну ціпа "не вынесла душа паэта" тупых і злобных цетак з районо.
Паказаць усе каментары/ 32 /
Каб пакінуць каментар, калі ласка, актывуйце JavaScript у наладах свайго браўзеру