02.04.2001 / 13:00

Зьміцер Бартосік. Сьвята дзяцей

№ 13 (222), 26 сакавіка — 2 красавіка 2001 г.


 Сьвята дзяцей

Дзень Волі ў беларускамоўным садочку

 

Уявіце сабе звычайны менскі двор. Заціснуты паміж стандартных шматпавярховікаў дзіцячы садок. Якіх у горадзе сотні. У двары гуляюць зусім маленькія дзеці. Якія на выгляд таксама нічым не адрозьніваюцца ад сваіх аднагодкаў-менчукоў. Незвычайнасьць выявіцца, толькі калі прыслухацца да іхнай гаманы. Дзеці гавораць міжсобку па-беларуску. Напэўна, некаторыя зь іх яшчэ нават ня ведаюць, што размаўляюць менавіта па-беларуску, бо яны пачалі гаварыць зусім нядаўна. Проста іх першымі ў жыцьці словамі былі «мама», «тата», «жэжа», «гаўчык», «кіцісь» і «бомчык-бомчык». На шафках гэтых дзяцей у садку — іхныя імёны. Ян-Дамінік, Злата, Марцін, Адэля, Ружана, Бася, Караліна... Гэта ўсё ня фікцыя і не праформа. Гэта створаная з ініцыятывы бацькоў адзіная беларускамоўная група ў беларускай сталіцы – дзе, у адрозьненьне ад Івенца і Альшанаў, Ракава і Рымдзюнаў, расейшчына на расейшчыне едзе і расейшчынай паганяе.

 

Калісьці я ня ведаў слова сьмерць. Я ўмеў паказваць на пальцах, колькі мне гадоў, не ўкладаючы ў гэтую пантаміму ніякага сэнсу. Мне здавалася, што я жыў заўжды й не памру ніколі. Мой сьвет тады абмяжоўваўся вуліцай, дваром і дзіцячым садком. Дзе я абзавёўся першымі ў сваім жыцьці сябрамі, зь якімі любіў гуляць у будаўнікоў. Памятаю нават іхныя імёны. Таму, ідучы напярэдадні Дня Волі ў гэты садок, я не сумняваўся, што супольная мова зь дзецьмі знойдзецца лёгка й нязмушана. Бо якая гэта асалода — слухаць мову людзей, што зьбіраюцца жыць вечна.

«Як цябе зваць?

— Ян-Дамінік.

— Ведаеш, што ў цябе незвычайнае імя?

— Ведаю.

— Табе гэта падабаецца?

— Так”.

“Ты ведаеш, у якой краіне жывеш?

— У Менску.

— Табе падабаецца твая краіна?

— Падабаецца.

— А чым?

— Чым? Я чароўная фэя, я па лясах хаджу, таму што яна мне падабаецца.

— А ты была ў іншых краінах, Аліна?

— У Крыме была.

— І што лепш — Крым ці Менск?

— Крым і Менск.

— Ну калі б ты выбірала, ты дзе хацела б жыць, у Менску ці ў Крыме?

— У Менску. Я лекавала б там усіх дзяцей. Я б была чароўнай фэяй. І ў мяне б быў чароўны кіёчак».

«Хто з вас быў у вёсцы?

— Я!

— Ты была ў вёсцы?

— Ыгы.

— І дзе табе больш падабаецца, у вёсцы ці ў горадзе?

— У горадзе!

— Чаму?

— Тут больш дамоў, тут лепш. Бо там водзяцца цыганы. Крадуць куры, што хочаш робяць”.

“Як цябе зваць?

— Глеб.

— А ты ўжо вырашыў, кім ты будзеш у жыцьці?

— Інжынэрам.

— А чаму інжынэрам?

— Буду зарабляць грошы.

— А інжынэры ў нас зарабляюць грошы вялікія?

— Так. Добры інжынэр зарабляець».

«А ты калі-небудзь бачыла беларускі сьцяг?

— Бачыла. Я нават сталы бачыла. Сьцяг белалускі.

— І які табе больш падабаецца, стары ці новы?

— Новы.

— І якіх ён колераў?

— Бела-чылвона-белы”.

“Што ў цябе ёсьць?

— Паляўнічы пісталет!

— Ты што, хочаш быць паляўнічым?

— Так.

— (Тата: А раскажы, як цябе арыштоўвалі, хто цябе арыштоўваў.)

— Як цябе арыштоўвалі?

— Мянты. Тату алыштоўвалі.

— І што, і цябе забіралі?

— Не. Я плакаў.

— І было страшна?

— Так. Там былі дзядзькі. Налуцнікі апланалі».

Памятаю карцінку, бачаную мною ў адным з правінцыйных гарадоў. Нацыянальна сьвядомыя бацькі выхоўвалі сваю дачку ў стэрыльным беларускамоўным асяродзьдзі культурнай сям’і. А далей у дзіцяці быў стрэс. Непадрыхтаванае да рэаліяў, малое трапіла ў звычайную школу. У жорсткі дзіцячы сьвет. І дзяўчынка ператварылася ў замкнёнага, зацкаванага зьвярка. Памятаю, як я тады асуджаў бацькоў. Маўляў, знайшлі, на кім ставіць экспэрымэнты па ажыцьцяўленьні сваіх чыстых ідэяў. Тая сям’я ўжо каторы год жыве за далёкай мяжою. Але пытаньне да бацькоў у мяне ня зьнікла.

Пытаюся ў адной з матулек, чаму яна аддала сына менавіта ў гэты дзіцячы садок.

“Мы беларусы, і хочам, каб наша дзіця размаўляла на беларускай мове й ведала беларускую мову. Вось толькі пагэтаму.

— А Вы як маці не баіцёся магчымых складанасьцяў пасьля — у школе, напрыклад?

— Будзем спрабаваць знайсьці школу беларускамоўную. Каб ён і далей знаходзіўся ў гэтым асяродзьдзі. Мы ж усё-ткі беларусы. У сябе мы тут павінны... Калі мы тут ня будзем размаўляць на беларускай мове... аб чым можна размаўляць далей?

— Як Вы думаеце, ці будзе беларуская мова ў будучыні мець імідж прэстыжнай, элітарнай?

— Мы толькі спадзяемся пакуль на гэта. Гэта ўсё залежыць ад нас”.

“Як Вы думаеце, гэтая беларускамоўнасьць можа набыць рысы нейкай прэстыжнасьці гадоў за пяць-дзесяць?

— Я думаю, што й зараз гэта ўжо ёсьць. Я думаю, што прыходзіць гэты час.

— Як у маці, наколькі я разумею, у Вас няма хваляваньняў, што будуць нейкія праблемы ў вашага дзіцяці псыхалягічнага кшталту, калі будзе школа...

— Не. Няма ніякіх. Я ўпэўнена, што гэта будучыня нашых дзяцей. І яны яшчэ за сябе пастаяць. І за мову».

Пытаюся ў выхавацелькі, як ёй гэтая група, ці яна цяжэйшая, чым астатнія групы гэтага садка.

“Ёсьць некаторыя складанасьці. Па-першае, у некаторых сем’ях усё ж такі бацькі размаўляюць па-расейску. Вось такія праблемы былі. Але потым дзьвюхмоўе пачало адыходзіць на другі плян. Дзеці размаўляюць на беларускай мове. Нават папраўляюць сваіх бацькоў. Псыхалягічны момант... Я б не сказала, што гэта такая праблема. Толькі што рознаўзроставая група».

Сапраўды, гэтыя дзеці ня робяць уражаньня людзей, у якіх ёсьць псыхалягічныя праблемы.

“У цябе ёсьць любімыя кніжкі ці мульцікі?

— Мульцік? Я сама ператвараю ў мульцік. Можаш паглядзець, калі хочаш. Я сама магу ператварыцца ў мульцік. Каля альтанкі...”

“Ты кім хочаш стаць, калі вырасьцеш?

— Лазбойнікам.

— Разбойнікам? А чаму разбойнікам?

— У мяне будзе пісталет і мец.

— І каго ты будзеш рабаваць?

— Яго буду лабаваць і яго буду лабаваць.

— Дык гэта ж твае сябры, хіба не?

— Неа.

— А хто гэта?

— Гэта салдаты.

— Салдаты? А ты салдат?

— У-у. Я не салдат, а лобат”.

“Колькі табе гадоў, Каралінка?

— Пяць.

— У якой ты краіне жывеш?

— Бералусь.

— А якія ў цябе любімыя цацкі, мульцікі?

— “Жыцьцё жукоў”. У мяне многа мульцікаў. У нас ёсьць відык. Дык там што хочаш выбіраеш. То «Алісу ў краіне цудаў», то «Болта», то «Гісторыю цацак».

— А ты любіш глядзець тэлебачаньне?

— Люблю, калі штосьці там ёсьць цікавае.

— А што для цябе цікавае?

— Ну, мульцікі...

— А ты разумееш расейскую мову?

— Разумею.

— Тут жа ў вас ёсьць групы расейскія ў садзіку. Як вы зь імі сябруеце?

— Мы зусім зь імі не размаўляем, ніяк. Не.

— А чаму вы зь імі не размаўляеце?

— Я ня ведаю.

— А дзе працуюць твае бацькі?

— У офісе.

— А чым там людзі займаюцца?

— Пішуць на кампутарах, друкуюць розныя паперы.

— А ў цябе ёсьць нейкія мары ў жыцьці?

— Мая мара схадзіць у “Макдональдз” на Дзень народзінаў.

— Каб ты была чараўніцай, што б ты зьмяніла ў нашай краіне? Што б ты зрабіла?

— Сагнала б Лукашэнку зь месца. Бо ён кепска кіруе краінай”.

 

Не за гарамі той час, калі сьвет гэтых малых разбойнікаў пачне пашырацца далёка за межы гэтага двара, гэтага гораду й гэтай краіны. Ёсьць у мяне ўпэўненасьць, што дзеці гэтай групы ня згубяць адзін аднога ў далейшым сваім жыцьці. У якое напоўніцу ўступяць недзе ажно ў 30-х гадах нашага стагодзьдзя. Калі мы ўжо будзем старымі людзьмі. А некаторых з нас, уявіце сабе, ужо ня будзе на гэтым сьвеце. Але ад гэтай думкі мне чамусьці ня робіцца сумна. Бо ў нас сапраўды ўсё толькі пачынаецца. Гэты маленькі калектыў можна назваць як заўгодна. І інкубатарам будучай эліты, і рэальным пачаткам адраджэньня нацыі. Каб у гэтай ідэі быў сьветлы працяг, ад нас патрабуецца ня так і многа. Ня даць гэтым людзям узяць пад сумнеў шчырасьць нашых словаў і справаў. Ня даць падставы для зьяўленьня недаверу ў гэтых вачах. Тады не на адной нашай вуліцы будзе сьвята. І, можа, значна раней за 30-я гады.

Зьміцер Бартосік


Каб пакінуць каментар, калі ласка, актывуйце JavaScript у наладах свайго браўзеру